Enam Suresi – Kuran Meali ve Tefsiri

SURE LİSTESİNE GİT

Sure Hakkında

Ayet Sayısı

165

Mushaf (Kuran) Sırası

Nuzül (İniş)Yeri

Mekke

Nüzül (İniş) Sırası

Sure Hakkında Bilgi

Adı: Bu sure, adını putperest Arapların bazı büyükbaş hayvanları helâl, bazılarını da haram sayan bâtıl inançlarını reddeden 136, 138 ve 139’uncu ayetlerinden almaktadır.

Nüzul Zamanı: İbn Abbâs’tan gelen bir rivayete göre, Sure’nin tamamı bir defada Mekke’de vahyedilmiştir. Yezid’in kızı ve Hz. Muaz İbn Cebel’in ilk yeğeni Esma şöyle der: “Bu surenin indiği (vahyedildiği) sırada Hz. Peygamber (s.a.) dişi bir deve üzerinde bulunuyor ve ben de devenin yularını tutuyordum. Deve öylesine bir ağırlık hissetti ki, Peygamber’in (s.a.) altında sanki kemikleri kırılıyordu.” Daha başka rivayetlerden, Hz. Peygamber’in (s.a.) surenin tamamını indiği gece yazdırdığını öğreniyoruz.

Surenin konusu, onun Hz. Peygamber’in (s.a.) Mekke’deki son yılında indiğini açıkça göstermektedir. Yezid’in kızı Esma’dan (s.a.) gelen rivayet de bunu doğrulamaktadır. Esma Ensar’dan olduğuna ve İslâm’ı Hz. Peygamber’in (s.a.) Medine’ye hicretinden sonra kabul ettiğine göre, onun Hz. Peygamber’i (s.a.) Mekke’de ziyareti Peygamber’in Mekke’deki hayatının son yılında olsa gerektir. Çünkü bundan önce Peygamber’in (s.a.) Ensar’la ilişkisi, Ensar’dan bir kadının kendisini Mekke’de ziyarete geleceği düzeyde içten değildi.

Nüzul Sebebi: İndiği dönemi tesbit ettikten sonra, Surenin gerisinde yatan gerçeği görmek kolaydır. Hz. Peygamber’in (s.a.) insanları İslâm’a çağırmaya başlamasının üstünden oniki yıl geçmişti. Kureyş’in düşmanlığı ve yaptığı işkenceler en çekilmez ve vahşi bir durum almış, bu yüzden müslümanların çoğunluğu yurtlarını bırakıp, Habeşistan’a hicret etmek zorunda kalmışlardı.

Bütün bunların ötesinde, Hz. Peygamber’in (s.a) iki büyük destekcisi olan Ebu Talip ve Hz. Hatice artık ona daha fazla yardım edecek ve güç verecek durumda değillerdi. Peygamber (s.a.) tüm dünyevi desteklerden yoksun kalmıştı. Fakat, buna rağmen muhalefetin keskin dişleri arasında görevini sürdürüyordu. Sonuçta, bir yandan da bir bütün olarak Mekke toplumu inat ve inkârın içine girmiş bulunuyordu. İslâm’a karşı bir eğilim gösteren herkes alay, eğlence, kınama, işkence ve sosyal boykota maruz bırakılıyordu. Bu kara günlerdeydi ki, Mekke’de İslâm’ı kabul eden Evs ve Hazrec’in bir takım etkili kişilerini çabalarıyla İslâm’ın serbestçe yayılmaya başladığı Yesrib’den bir ümit ışığı belirdi. İslâm’ın başarıya giden yolunda mütevazi bir başlangıçtı bu ve kimse bu başlangıcın gizlediği büyük potansiyeli kestirebiliyor değildir. Çünkü, sıradan bir gözlemciye göre bu zamanda henüz İslâm zayıf bir hareketti; yalnızca, Peygamber’in (s.a.) kendi ailesi ve hareket’in birkaç yoksul bağlısının zayıf desteği dışında hiçbir destek yoktu. Açıktır ki, yoksul müslümanların da, düşmanları haline gelen ve kendilerine işkence yapan kendi kavimlerince terkedildiklerinden, yapabilecekleri fazla bir yardım olamazdı.

Konular: Bu sure nazil olduğu zaman şartlar böyleydi işte. Sure’de işlenen konular yedi başlık altında toplanabilir:

1) Şirk’i red ve tevhid akîdesine çağrı.

2) Ahiret’e imanın ilânı ve dünya hayatından sonra başka bir hayat olmadığının reddi.

3) O zaman geçerli olan bâtıl inançların reddi.

4) İslâm toplumunu kurmak için gerekli temel ahlâkî ilkelerin açıklanması.

5) Hz. Peygamber’in (s.a.) şahsına ve misyonuna yöneltilen itirazlara cevaplar.

6) O zaman görevin görünürde başarısız kalması nedeniyle endişe ve ümitsizliğe kapılan Hz. Peygamber’i (s.a.) ve izleyicilerini teselli ve teşvik.

7) Düşmanlık ve kendini beğenmişliklerini bırakmaları için kâfirlere ve muhaliflere uyarı ve tehditler.

Bu konuların ayrı başlıklar halinde ele alınmadığı açıktır. Sure tam bir bütünlük içinde gitmekte ve verdiğimiz konular yeni yeni ve farklı yollarla tekrar tekrar ortaya konmaktadır.

Mekkî Surelerin Gerisinde Yatan Gerçek: Bu, Kur’an’da da yer aldığı sırayla ilk uzun Mekkî Sure olduğundan, okuyucunun Mekkî sureleri ve bu surelerle getirdiğimiz yorumla bağlantılı olarak bu surelerin farklı aşamalarına telmihlerimizi kolayca anlayabilmesi için, genel olarak Mekkî surelerin indiği ortamı açıklamak yararlı olacaktır.

Herşeyden önce belirtilmelidir ki, Medeni surelerin nüzul zamanı bilinir veya az bir çabayla tesbit edilebilirken, Mekkî surelerin indiği ortam ve geride yatan gerçekle ilgili pek az malzeme vardır. Medeni surelerdeki çoğu ayetlerin nüzul sebebi hakkında bile güvenilir rivayetlere sahip olduğumuz halde, Mekkî surelerle ilgili olarak elimizde böylesi ayrıntılı bilgi bulunmuyor. Nüzul sebebi ve zamanı hakkında güvenilir rivayetler bulunan yalnızca birkaç sure ve ayet vardır. Mekkî dönemin Medeni dönem gibi ayrıntılarıyla ortaya konmadığındandır bu. Bu yüzden, iniş dönemlerini tesbit etmek için surelerin kendilerine ve içten içe verdiği delillere bağlı kalmak durumundayız; tartıştıkları konular, ele aldıkları sorunlar, taşıdıkları üslup veya nüzul sebeplerine ve ilgili olaylara doğrudan veya dolaylı telmihleri gibi. Sahip olduğumuz deliller ancak bu kadar olduğundan, şu veya bu sure veya şu ya da bu ayetin şu veya bu nedenle indiğini kesinlikle söylemiyoruz. En fazla yapabildiğimiz, bir surenin verdiği iç delili Hz. Peygamber’in (s.a.) Mekke’deki hayatını dolduran olaylarla karşılaştırıp, sonra surenin döneme ait olduğu hakkında azami ölçüde doğru bir sonuca varmaktır.

Bütün söylediklerimizi gözönüne alırsak, Hz. Peygamber’in (s.a.) Mekke’deki misyonunun tarihini dört döneme ayırabiliriz:

Birinci Dönem: Onun risaletle görevlendirilmesiyle başlar ve üç yıl sonra peygamberliğini açıkça ilân etmesiyle sona erer. Bu dönemde, mesaj gizli gizli bazı seçkin kişilere götürülüyor ve genelde Mekke halkı bundan habersiz kalıyordu.

İkinci Dönem: Peygamberliğinin ilanından sonra iki yıl sürer. Bireysel karşı çıkışlarla başlar ve yavaş yavaş düşmanlık, alay, eğlence, suçlama, kötü sözler söyleme ve sahte propaganda şeklini alır. Sonraları nisbeten yoksul, zayıf ve çaresiz müslümanlara işkence etmek üzere gruplar oluşturulmuştur.

Üçüncü Dönem: İşkencelerin başlangıcından Peygamberliğin onuncu yılında Hz. Hatice ve Ebu Talib’in ölümüne kadar sürer. Bu dönem müslümanlara yapılan işkenceler öylesine vahşi ve zalimce bir durum almıştı ki, çokları Habeşistan’a hicret etmek zorunda kalmışlardı. Hz. Peygamber’e (s.a.) ve ailesi üyelerine karşı sosyal ve ekonomik boykot uygulanıyor ve Mekke’den ayrılmayan müslümanlar kuşatma altına alınan Şi’b-i Ebî Talib’e sığınmaya zorlanıyorlardı.

Dördüncü Dönem: Peygamberliğin 10. yılından 13. yılına kadar üç yıl sürmüştür. Bu, Hz. Peygamber (s.a.) ve izleyicileri için zorlu sınavlar ve elem verici işkenceler dönemiydi. Mekke’de hayat çekilmez hale gelmişti. Mekke dışında bile sığınılacak bir yer görünmüyordu. O kadar ki, Hz. Peygamber (s.a.) Taif’e gittiğinde, kendisine ne sığınma hakkı ne de koruma sözü verilmişti. Bunun yanısıra, hacc nedeniyle İslâm çağrısını kabul etmeleri için her Arap kabilesine başvuruyor ve her cepheden açık redle karşılaşıyordu. Aynı zamanda Mekke halkı; ya öldürerek, ya tutuklayarak, ya da kentlerinden sürerek kendisinden kurtulmak için danışmalarda bulunuyorlardı. İşte bu en kritik zamanda Allah Yesrib’de Ensar’ın kapılarını İslâm’a açtı ve Hz. Peygamber (s.a.) buraya hicret etti.

Hz. Peygamber’in (s.a.) Mekke’deki hayatını bu şekilde dört döneme ayırdıktan sonra, bizim için herhangi bir Mekkî surenin nüzul zamanını mümkün olduğu kadarıyla tesbit etmek artık kolaylaşmış olmaktadır. Çünkü, belli bir döneme ait olan sureler diğer dönemlere ait olanlardan konuları ve üslûplarıyla ayırt edilebilmektedirler. Bunun yanısıra, inmelerine neden olan durum ve olaylara ışık tutacak telmihler de içermektedir. Bundan sonraki Mekkî surelerde, herbir surenin nüzul zamanını o dönemin ayırıcı özelliklerine dayanarak tesbit edecek ve ‘Giriş’te belirteceğiz.

ÖZET

Ana Konu: İslâm inancı.

Bu sure, İslâm inancının tevhid, ahiret ve nübüvvet gibi belli başlı ilkelerini ve onların günlük hayata uygulanışlarını farklı yönlerden tartışır. Bunlarla birlikte muhaliflerin yanlış inançlarını reddeder, itirazlarına cevap verir, kendilerini uyarır ve o zaman çeşitli işkencelere uğrayan Hz. Peygamber’i, (s.a.) izleyicilerini teselli eder. Kuşkusuz bu temalar ayrı başlıklar halinde ele alınmakta, olağanüstü güzellikte birbirleriyle iç içe incelenmektedir.

Konular ve Birbirleriyle Olan Bağlantıları:

1-12: Bu ayetler giriş ve uyarma niteliğindedir. Kâfirler, İslâm inancını kabul etmezler ve Her Şeyi-Bilen ve Her Şeye-Kadir’den gelen Vahy’in gösterdiği ‘Işığı’ izlemezlerse, kendilerinden önceki kâfirlerin uğradıkları aynı kötü sonuca uğrayacakları konusunda uyarılmaktadırlar. Peygamber’i (s.a.) ve ona indirilen Vahy’i reddetmek noktasındaki delilleri reddedilmekte ve kendilerine tanınan süreye aldanmamaları için ikaz olunmaktadırlar.

13-24: Bu ayetler tekrar tekrar tevhid’in üzerinde durmakta ve onun kabülü yolunda en büyük engel olan şirk’i reddetmektedir.

25-32: Bu ayetlerde, kâfirleri iman ilkeleri’ni reddetmelerinin doğuracağı sonuçlar karşısında uyarmak için ahiret hayatının tasviri bir manzarası sunulmaktadır.

33-73: Başlıca konu, Hz. Peygamber (s.a.) açısından tartışılan Nübüvvet (Peygamberlik), onun misyonu, gücünün sınırları, izleyicilerine karşı tavrı ve bunların kâfirler açısından da ele alınışıdır.

74-90: Aynı konuya devamla, İbrahim Peygamber’in hikâyesine dönülmekte ve böylece putperest Araplara, karşı çıktıkları Peygamber Hz. Muhammed’in (s.a) misyonunun İbrahim Peygamber’inkiyle (a.s) aynı olduğu hatırlatılmaktadır. Araplar kendilerini İbrahim’in izleyicileri kabul ettiği, (özellikle Kureyş) onun soyundan olmakla övündüğü için böyle bir tartışma çizgisi benimsenmektedir.

91-108: Hz. Peygamber’in (s.a) Peygamberliğinin bir diğer delili kendisine Allah tarafından indirilen Kitap’tır. Çünkü bu kitabın öğretileri akide ve uygulama açısından doğru yönü göstermektedir.

109-154: Putperest Arapların bâtıl sınırlamalarına karşılık ilâhî sınırlamalar ortaya konulmakta ve böylece ikisi arasındaki çarpıcı farklılıklar gösterilerek Kur’an’ın vahyedilmiş Kitap olduğu ispatlanmaktadır.

160: Putperest Arapların yanısıra 144-147. ayetlerde eleştirilen Yahudiler Kur’an’ın öğretilerini Tevrat’inkilerle karşılaştırarak, aradaki benzerliği görmeye ve Kur’an karşısındaki geçersiz mazeretlerini bırakarak, kıyamet günü’nün azabından kurtulmak için onun hidayetini benimsemeye çağrılmaktadır.

165: Sure’nin sonucu buradadır: Güzel ve zorlayıcı bir biçimde Hz. Peygamber’e (s.a.) korkmadan İslâm inancının ilkelerini ve anlamlarıyla birlikte sonuçlarını ilân etmesi emredilmektedir.

1-2

MEAL

1. Gökleri ve yeri yaratan, karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah’a hamdolsun. Sonra, inkarcılar Rabblerine başkalarını denk tutuyorlar.

2. O sizi çamurdan yarattı, sonra bir ecel belirledi. Kendi katında da belirli bir ecel vardır. Sonra (buna rağmen) siz şüphe ediyorsunuz.

MUSTAFA ÇEVİK

1-2 Bütün övgüler ve şükürler; gökleri, yeri ve arasındakileri, karanlığı ve aydınlığı yaratan Allah’a mahsustur. Şirk ve küfürde inatla direnenler, Allah’ın yarattığı ve sahibi olduğu kulları üzerinde kendilerini hak sahibi görüp ilahlık iddiasında bulunuyorlar. Hâlbuki insanı balçıktan yaratan, sonra da hem insana hem de dünyaya bir ömür tayin eden, öldükten sonra diriltip hesap soracak olan da Allah’tır. Bu gerçeğe rağmen davet edildiğiniz hayat nizamına uymakta niçin tereddüt ediyorsunuz?

MEAL AÇIKLAMASI

1. Gökleri yeri ve arasındakileri yaratan, her türlü maddî-manevî karanlıkları ve aydınlığı var eden Allah’a hamdolsun. Bütün övgüler ve şükürler Allah’a mahsustur. Böyle iken, Şirk ve küfürde inatla direnip Rablerine karşı nankörlük eden inkarcılar, Allah’ın yarattığı ve sahibi olduğu kulları üzerinde kendilerini hak sahibi görüp ilahlık iddiasında bulunarak Allah’tan yüz çeviriyorlar. Ve kendilerini besleyen, büyüten, yaşatan Rabblerine göz göre göre hâlâ birtakım sahte ilâhları, efendileri, önderleri denk ve ortaklar tutuyorlar.

2. Oysa Allah sizi basit bir çamurdan yarattı, sonra hem insana hem de dünyaya bir ömür belirledi. Kendi katında da belirli adı kıyâmet olan ayrı bir süre daha vardır. Fakat bu gerçeğe rağmen siz davet edildiğiniz hayat nizamına uymakta niçin hâlâ şüphe ediyorsunuz?

3-6

MEAL

3. O göklerde de yerde de Allah’tır. Sizin gizlinizi ve açığınızı bilir; ne kazandığınızı da bilir.

4. Onlara ne zaman Rabblerinin ayetlerinden bir ayet gelse mutlaka ondan yüz çevirirler.

5. Hakk kendilerine gelince onu yalanladılar. Alaya aldıkları şeylerin haberleri onlara gelecektir.

6. Kendilerinden önce nice nesilleri yok ettiğimizi görmediler mi? Onlara size vermediğimiz imkanları vermiş, gökten üzerlerine bolca yağmur indirmiş ve altlarından ırmaklar akıtmıştık. Ama onları günahlarından dolayı helak ettik ve peşlerinden başka nesiller ortaya çıkardık.

3-6 Hiç şüphe yok ki göklerde olanları da yerde olanları da yaratan ve nizamlarını kurup yaşatan Allah’tan başka gerçek ilah yoktur, ibadet ve itaat edilmeye layık olan yalnızca O’dur. O, sizin içinizde sakladıklarınızı da açığa vurduklarınızı da ve nasıl yaşamak istediğinizi de bilir. Kendilerini bu gerçeği inkâra şartlandırmış olanlar ne zaman Allah’ın âyetlerine uymaya çağırılsalar hemen ondan yüz çevirir, duymazdan gelirler. Oysa artık yaratılışlarının sebebini açıklayıp, onları onurlu, erdemli ve özgür bir hayata davet eden Kur’an gelmiştir fakat buna rağmen Kur’an’ın âyetlerini yalan sayıp, onlarla alay etmekteler. Günü gelince alay ettiklerinin gerçek olduğunu anlayıp pişman olacaklar. Bu müşrikler kendilerinden önce Allah’ın davetini reddeden toplumların başlarına gelenleri bilmiyorlar mı? Size verdiğimiz nimetleri onlara da vermiş, üzerlerine gökten bol yağmurlar indirmiş, ayaklarının altlarından ırmaklar akıtmıştık. Buna rağmen nankörlük ederek günah işlemeye devam ettiler. Bu yüzden Biz de onları azaba uğratıp helak ettik ve yerlerine başka nesilleri mirasçı kıldık.

MEAL AÇIKLAMASI

3. Hiç şüphe yok ki O göklerde olanları da yerde olanları da yaratan ve nizamlarını kurup yaşatan, var olan her şeyin Hâkim’i olantek gerçek ilah Allah’tır. İbadet ve itaat edilmeye layık olan yalnızca O’dur. O’nun hükmü sadece göklerde değil, yeryüzünde de geçerlidir. Kâinatın her zerresine hükmeden Allah, elbette insanoğlunun hayatına da müdahale edecek, onun için haram helal sınırları koyacaktır. O, her yerde hazır ve nâzır olmakla sizin sırrınızı içinizde sakladıklarınızı da açığa vurduklarınızı da bilir. Hayır ve şer olarak her türlü hak ettiklerinizi, Haram helal, ne kazandığınızı, iyi-kötü yaptıklarınızı ve nasıl yaşamak istediğinizi de bilir.

4. O kendilerini inkâra şartlandırmış olanlara Rablerinden ne zaman bu gerçekleri hatırlatan bir ayet gelse mutlaka duymazdan gelip hemen ondan yüz çevirirler.

5. Oysa artık yaratılışlarının sebebini açıklayıp, onları onurlu, erdemli ve özgür bir hayata davet eden Kur’an gelmiştir. Görüldüğü gibi hak ve hakikat olarak Kur’an âyetleri kendilerine gelince onu alaya alıp yalanladılar. Fakat eninde sonunda alay edip durdukları kıyâmet, cennet, cehennem haberleri gibi gerçeklerle yüz yüze gelecekler ve helak, azap olarak karşılarına çıkacaktır.

6. Bu müşrikler Yemen’e, Şam’a, Filistin’e yaptıkları seyahatlerde, harabelerin yanlarından geçerken kendilerinden önce Allah’ın davetini reddeden Lût, Âd, Semûd kavmi gibi nice nesillerin başlarına gelenleri ve nasıl helak ettiğimizi görmediler mi? Onları sizi yerleştirmediğimiz sağlam bir biçimde yeryüzüne yerleştirmiş, sizeverdiğimiz imkanları ve nimetleri onlara da vermiş, gökten üzerlerine bardaktan boşanırcasına bol yağmur indirmiş ve ayaklarının altlarından ırmaklar akıtmıştık. Fakat bunca nimetlere nankörlükle karşılık vererek isyan ettiler. Böylece onları işledikleri günahlarından dolayı helak ettik ve peşlerinden onların yerini alacak başka nesiller ortaya çıkardık.

7-8

MEAL

7. Sana kağıt üzerinde yazılı halde bir kitap indirseydik ve ona elleriyle dokunsalardı yine de inkar edenler: “Bu apaçık bir sihirdir” derlerdi.

MEAL

14. De ki: “Göklerin ve yerin yaratıcısı olan ve yediren fakat kendisi yedirilmeyen Allah’tan başkasını mı kendime dost edineceğim!” “Ben Müslümanların ilki olmakla emrolundum” de ve sakın Allah’a eş koşanlardan olma.

15. De ki: “Ben Rabbime karşı gelirsem büyük bir günün azabından korkarım.”

16. O gün kim ondan (azaptan) alıkonursa (Allah) ona rahmet etmiş olur. Apaçık kurtuluş işte budur.

MEAL AÇIKLAMASI

21. Gerçekler apaçık bildirilip ortaya konulduğu halde kabullenmeyip, kendi uydurdukları hurafeleri Allah’a isnat ederek Allah’a karşı bile bile yalan uydurandan ya da ayetlerini yalanlayandan daha cahil daha zalim kim olabilir? Şüphesiz ki doğruların yerine yanlışları koyan bu zalimler iflah olmazlar ve asla kurtuluşa eremezler.

22. Kıyamet Günü onların hepsini bir araya toplayacağız sonra Sevgide, saygıda, hükümde Allah’a denk tutup peşlerinden giderek yasalarına uyarak Allah’a ortak koşanlara: “ Söyleyin bakalım, Allah’ın dışında manevi bir güç ve yetki sahibi diye emir ve otoritesine boyun eğilmesi gerektiğini ve ilah olduklarını iddia ettiğiniz ortaklarınız hani nerede?” diye soracağız.

23. Bunun üzerine onlar tam bir çaresizlik içinde: “Rabbimiz olan Allah’a yemin olsun ki, biz Allah’a ortak koşanlar değildik. Zalim güçleri yaranmak için böyle hareket ettik. Niyetimiz Sana şirk koşmak değildi ” demekten başka bir mazeret ve yalan uyduramayacaklar.

24. Bak şu müşriklere! Her şeyin ortaya çıktığı mahşer günün de bile uyarıldıkları gerçeklerle karşılaşınca, kendileri hakkında nasıl yalan söylüyorlar ve suçlarını inkâr ediyorlar. Artık ilah diye uydurdukları şeyler de onları terk edip gitti. Hâlbuki onlar dünyadayken peşinden gittiklerine atamız, ilahımız, kurtarıcımız, yaratıcımız diye bağırıp çığırıyorlardı. İlahlarının emrine amade askeri olduklarını dünya âleme ilan ediyorlardı. Dünyadayken kibirlerinden yanlarına varılmıyordu. Şimdi ateşi görünce vaz mı geçtiler?

25-30

MEAL

25. Onlardan seni dinleyenler var. Ancak biz, onu anlamamaları için kalplerinin üstüne örtüler kulaklarına da bir ağırlık koyduk. Onlar bütün mucizeleri görseler yine de ona iman etmezler. Nitekim sana geldiklerinde de seninle tartışırlar; inkar edenler: “Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir” derler.

26. Onlar hem başkalarını ondan alıkoyarlar, hem de kendileri ondan uzak dururlar. Böylece yalnız kendilerini helak ediyorlar ama bunun farkında değiller.

27. Onların ateşin başında durdurulup da: “Keşke dünyaya geri gönderilseydik de Rabbimizin ayetlerini yalanlamasaydık ve mü’minlerden olsaydık” dedikleri andaki hallerini bir görsen.

28. Hayır; daha önce gizledikleri açığa çıktı. Geri gönderilselerdi kendilerine yasak kılınan şeylere dönerlerdi. Şüphesiz onlar yalancıdırlar.

29. “Şu dünya hayatımızdan başka bir hayat yoktur ve biz yeniden diriltilecek değiliz” dediler.

30. Onları, Rabblerinin huzurunda durduruldukları zaman bir görsen. (Rabbleri): “Bu gerçek değil mi?” der. Onlar: “Evet. Rabbimiz hakkı için gerçektir” derler. O da: “Öyleyse inkar ettiğinizden dolayı azabı tadın” der.

31. Allah’a kavuşulacağını yalanlayanlar zarar etmişlerdir. Onlara kıyamet aniden gelince, günahlarını sırtlarında taşır halde: “Dünyada ettiğimiz kusurlardan dolayı yazık bize!” derler. Dikkat edin, taşıdıkları şey ne kadar da kötüdür!

MUSTAFA ÇEVİK

25-30 Ey Peygamber! Müşriklerin bir kısmı, sen Kur’an’ı okurken dinliyormuş gibi yaparlar. Onlar âdeta Kur’an’ı anlamamak için kalplerini perdeleyip kulaklarına tıkaçlar yerleştirmişlerdir. Onlar gerçeği tüm delilleriyle görüp, her türlü mucize ile karşılaşsalar da yine inanıp iman etmezler. Üstelik seninle tartışıp, “Bunlar eskilerin masalları.” demekten de geri durmazlar. Ayrıca başkalarının da Kur’an’ı dinleyip anlamasına engel olmaya çalışırlar ve böylece kendilerini cehenneme sürüklerken onları da peşlerine takarlar ama bunun farkında değiller. Sen onların ateşin karşısına getirildiklerinde yaşadıkları aczi ve pişmanlık içinde, “Ah keşke dünyaya dönmek için bize bir fırsat daha verilse de Rabbimizin davetine iman edip sarılan mü’minlerden olabilsek.” deyişlerini bir bilsen. Fakat artık çok geç, daha önce başlarına geleceklerle uyarılmalarına rağmen, umursamayıp yüz çevirmişlerdi. Onlar yeniden dünya hayatlarına döndürülseler yine Allah’la birlikte başka ilahlar edinip, müşrik olmayı seçerlerdi. Çünkü onlar dünya hayatından başka bir hayatın, ölümden sonra dirilişin ve Hesap Günü’nün olmadığına kendilerini şartlandırmış yalancılardır. Bir de sen onların Rablerinin karşısına çıkarıldıklarında, “Ölümden sonra diriltilme ve Hesap Günü gerçek değil miymiş?” diye kendilerine sorulduğundaki hallerini bir görsen! İşte o zaman onlar hep bir ağızdan, “Rabbimize andolsun ki ölümden sonra diriltilmek ve Hesap Günü gerçeğin ta kendisiymiş.” diye seslenirler. Allah da onlara, “Bu gerçeği inkâr ederek yaşamanızın cezasını çekin.” diyecektir.

MEAL AÇIKLAMASI

25. Onların mahşerde bu hale düşmesinin asıl sebebine gelince: İçlerinde Kur’an okurken senin okuduğun Kur’an’a inanmak istedikleri için değil, fitne çıkarmak için alaycı şekilde kulak verip dinliyormuş gibi yaparak dinleyenler var. Fakat onlar; iman etmek için değil, inkârlarına gerekçe bulmak için seni şartlanarak dinliyorlar. Niyetlerindeki bu kötülük sebebiyle biz, Kur’an’ı sanki anlamamaları için âdeta kalplerinin üstünü perdeleyen manevi örtüler, kulaklarına da duymalarına engel ağırlıklar ve tıkaçlar yerleştirdik. Onların ön yargıları kalplerinin üstüne perde, kulaklarına sağırlık olarak döner. Bunun içindir ki, kibir, bencillik, inat, önyargı gibi saplantılarla Kur’an’a yaklaşanlar, onu doğru ve sağlıklı bir şekilde değerlendiremez, onun yol göstericiliğinden faydalanamazlar. Onlar iman hakikatlerini apaçık gösteren gerçekleri tüm delilleriyle görüp her türlü mucizeyle karşılaşsalar yine de ona inanıp iman etmezler. Hatta inkâr edenler senin yanına geldiklerinde inanmamakla kalmayıp: “Bu Kur’an’ın haber ve hükümleri, öncekilerin uydurması masallarından hurafelerinden başka bir şey değildir diyerek seninle tartışırlar. Hâlbuki biz onlar gibi yalanlar üzerine değil, yaşanan gerçek hayatlardan örnek veriyoruz! Belki düşünüp öğüt alırlar.

26. Dahası kendilerinin Kur’an’dan sapıp yüz çevirdikleri yetmiyormuş gibi, başkalarının da Kur’an’ı dinleyip anlamasına engel olmaya çalışarak ondan uzak tutmaya çalışıyorlar Böylece hem kendilerini hem de hakikatten uzak tuttukları insanları peşlerine takıp felakete sürüklüyorlar, ama gafletin zirvesinde oldukları için bunun farkında değiller. Oysa yaptıklarıyla kendi ateşlerini yakıyorlar.

27. Sen onların dünyada bu yaptıklarından sonra cehennemde ateşin karşısına getirildiklerinde çaresizlik ve pişmanlık içinde, Allah’a şirk koştuklarını inkâr ederek: “ Ah keşke bize bir fırsat daha verilip dünyaya geri gönderilsek. O zaman Rabbimizin imani gerçekleri apaçık gösteren ayetlerini yalanlamaz ve Rabbimizin davetine iman edip sarılan mü’minlerden olurduk” dediklerinde onların hallerini bir görseydin. Ne yapacaklarını bilmez perişan haldedirler. Ama zannediyor musunuz ki, bu kâfirlerin o zamanki pişmanlıkları ve iman etme arzuları ciddî ve samimi bir imanın belirtisidir?

28. Akılları başlarına geldiği için mi böyle söylüyorlar? Hayır; bu sözlerinde de samimi değildirler ve artık çok geç. Daha önce başlarına geleceklerle uyarılmalarına rağmen, umursamayıp yüz çevirdiler gizledikleri hakikatler ve kabarık suç dosyaları bir bir karşılarına çıkmıştır ve pişmanlıkları faydasızdır. Geri dönmek istemelerinin ve sızlanmalarının asıl sebebi budur. Onlar yeniden dünya hayatına geri gönderilselerdi küfür tabiatlarına işlediği için kendileri yine Allah’la birlikte başka ilahlar edinip, müşrik olmayı seçerler ve yasak kılınan şeylere dönerler ve aynı inkârlarında diretirlerdi. Şüphesiz onlar dünya hayatından başka bir hayatın, olmadığına kendilerini şartlandırmış inkâr eden yalancılardır.

29. Onlar dünyadayken de böyle başları sıkıştığında defalarca pişmanlık duyup Rablerine sığınmışlardı, fakat rahata kavuşur kavuşmaz sözlerinden dönmüş ve şöyle demişlerdi “Şu dünya hayatımızdan başka bir hayat ve Hesap Günü yoktur ve biz ölümden sonra yeniden diriltilecek değiliz” demişlerdi.

30. Bir de sen, Rabblerinin huzuruna hesaba çekilmek için çıkarıldıkları zaman onların hallerini bir görsen. Allah onlara: “ Sizin dünyada inkâr ettiğiniz ahiret hayatı, tekrar diriliş ve hesaba çekiliş gerçek değil miymiş?” deyince; İşte o zaman onlar itiraf edip pişmanlık gösterecekler ve hep bir ağızdan: “Evet. Rabbimize andolsun ki ölümden sonra diriltilmek ve Hesap Günü gerçeğin ta kendisiymiş ” derler. Allah da onlara artık daha fazla konuşup kendilerini savunmaya kalkmalarına izin vermeyip: “Öyleyse sürekli küfür içinde bulunup bu gerçeği inkâr ettiğinizden dolayı ebedî azabı tadın ve cezanızı çekin ” diyecektir.

31

MEAL

MUSTAFA ÇEVİK

31 Son Saat’in ve Hesap Günü’nün geleceğine inanmayanlar o günlerle karşılaşınca “Dünyada iken öğüt ve uyarıları dikkate almadığımız için yazıklar olsun bizlere, çok hazırlıksız yakalandık.” diyerek omuzlarındaki günah yüklerinin altında inim inim inleyecekler.

MEAL AÇIKLAMASI

31. Hesap Günü’nün geleceğine inanmayıp Allah’ın huzuruna çıkmayı yalanlayanlar gerçekten hüsrana uğramışlardır. Öyle ki kıyamet vakti ansızın gelince, sırtlarına günahlarını yüklenmiş bir halde şöyle derler: “Dünyada iken öğüt ve uyarıları dikkate almayıp sorumsuzca yaptıklarımızdan dolayı yazıklar olsun bize, çok hazırlıksız yakalandık. Bu an hiç gelmeyecek sanmıştık; ah, ne günahlar işledik ” diye feryat edecekler. Fakat son pişmanlık fayda vermeyecek. Bakın ve ibret alın. Ah, o yüklendikleri günah ne kadar da kötüdür ve o yükün altında inim inim inleyecekler! Onlar dünyada yaptıklarıyla sırtlarına cehennem odunu yüklemişlerdir.

32

MEAL

32. Dünya hayatı oyun ve eğlenceden başka bir şey değildir. Ahiret yurdu ise takva sahipleri için daha hayırlıdır. Akıl etmiyor musunuz?

MUSTAFA ÇEVİK

32 Dünya hayatı yaratılışının sebebini düşünmeyenler için yalnızca geçici bir oyun ve eğlenceden ibarettir. Oysa asıl olan âhiret hayatıdır. Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirmek için ellerinden gelen gayreti gösterenleri âhirette ebedî, mutluluk huzur, güven ve sayısız nimetler beklemektedir. Bu gerçeği ancak Allah’ı layıkıyla tanıyan temiz akıl sahipleri anlar.

MEAL AÇIKLAMASI

32. Yaratılışının sebebini düşünmeyenler için dünya hayatı asla geçici bir oyun ve eğlenceden ve geçici bir zevkten ibaret değildir gelir geçer. Dünya hayatı sadece ön hazırlık ve alıştırmadır. Ama Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirmek için ellerinden gelen gayreti gösteren, Allah’a karşı gelmekten ve O’nun razı olmadığı şeylerden sakınan takva sahipleri için asıl olan Ahiret yurdu ise elbette daha hayırlıdır. Onları âhirette ebedî, mutluluk huzur, güven ve sayısız nimetler beklemektedir. Hâlâ bu gerçekleri düşünmek için aklınızı kullanmayacak mısınız? Bu gerçeği ancak Allah’ı layıkıyla tanıyan temiz akıl sahipleri anlar.

33-34

MEAL

33. Onların söylediklerinin seni üzdüğünü biliyoruz. Onlar gerçekte seni yalanlamıyorlar ancak zalimler bile bile Allah’ın ayetlerini inkar ediyorlar.

MEAL

40. De ki: “Ne dersiniz, size Allah’ın azabı yahut kıyamet saati gelirse Allah’tan başkasına yalvarır mısınız? Doğru iseniz söyleyin bakalım!”

41. Aksine yalnız O’na yalvarırsınız. O da dilerse, giderilmesi için yalvardığınız sıkıntıyı giderir. Siz de ortak koştuklarınızı unutursunuz.

MUSTAFA ÇEVİK

40-41 Ey Peygamber! O müşriklere de ki: “Bu nankörlük, küstahlık ve azgınlığınız sebebi ile Allah’ın azabı ya da Son Saat aniden gelip çatsa, o zaman sizler Allah’tan başkasına mı yalvarıp yakaracak, yardım isteyeceksiniz? Hayır, o zaman yalnız Allah’a yalvarırsınız ancak Allah dilerse ondan sizi kurtarır, O’na ortak koştuğunuz ilahlarınız o anda aklınıza bile gelmez.”

MEAL AÇIKLAMASI

40. Ey Peygamber! Allah’ın hükümlerine boyun eğmekten kaçınan o müşriklerin akıllarına hitap ederek de ki: ” Söyleyin bakalım bu küstahlık ve azgınlığınızdan dolayı size Allah’ın azabı yahut kıyamet saati aniden gelirse o zaman kurtulmanız için Allah’tan başkasına mı yalvarıp yakarsınız?!” Eğer samimi ve doğru sözlü iseniz kime yalvarırsınız buna cevap verin?

41. Hayır hayır aksine her dara düştüğünüzde ve o azap geldiğinde ortak koştuğunuz ilahlarınız o anda aklınıza bile gelmez ve unutursunuz da yalnız O’na yalvarırsınız. Çıkarınıza gelince inkâr, çıkarınıza gelince kurtar bizi Ya Rabbi öyle mi? Ancak Allah uygun görürse, kaldırılması için kendisine yalvardığınız belâyı belki kaldırır belki kaldırmaz.

42-45

MEAL

42. Senden önce de ümmetlere peygamberler gönderdik ve belki yalvarırlar diye kendilerini darlık ve sıkıntıya soktuk.

43. Hiç olmazsa verdiğimiz darlık başlarına geldiğinde yalvarıp yakarsalardı! Ama kalpleri katılaştı ve şeytan da yaptıklarını kendilerine süslü gösterdi.

44. Kendilerine hatırlatılanı unuttuklarında onlara her şeyin kapılarını açtık. Kendilerine verilenden dolayı sevince daldıklarında onları ansızın yakaladık ve o an bütün her şeyden ümitleri kesildi.

45. Böylece zulmeden topluluğun arkası kesildi. Alemlerin Rabbi olan Allah’a hamdolsun.

MUSTAFA ÇEVİK

42-45 Biz sizden önceki toplumlara da peygamberler gönderdik, onlar da Allah adına yapılan çağrıyı reddettiler. Sonra da sıkıntı ve zorluklarla onları imtihan ettik. Fakat başlarına gelen sıkıntılara musibetlere rağmen davet edildikleri İslami hayat nizamına uymadılar. Şirk onların gözlerini köreltmiş, kalplerini taşlaştırmış, böylece şeytan da onlara yaptıklarını güzel ve doğru olarak göstermişti. Onlar, kendilerine öğüt ve uyarılarla yapılan daveti umursamayıp, sırtlarını döndüler. Biz de onlara bu defa her türlü nimet kapılarını ardına kadar açtık, kendilerine verilen nimetlerin sarhoşluğu ile şımarıp azgınlaştıklarında, ansızın hiç beklemedikleri bir anda onları azabımızla yakaladık. İşte o zaman bütün hayalleri, ümitleri, hevesleri boşa çıktı. Sonunda hak ettikleri azap ile helak edildiler. Şükredilmeye ve her türlü övgüye layık olan yalnızca Allah’tır.

MEAL AÇIKLAMASI

42. Ey Muhammed Doğrusu Biz senden önceki toplumlara da mesajımızı ileten peygamberler gönderdik. Kimileri elçilerimize itaat etti, kimileri de isyan edip Allah adına yapılan çağrıyı reddettiler. İmtihan etmek için belki boyun eğerek Hakk’a dönerler de yalvarırlar diye zaman zaman kendilerini çeşitli darlık ve sıkıntılar içinde bıraktık. Yine de iman etmediler.

43. Hiç olmazsa başlarına bu belalar geldiği zaman bari hatalarını anlayıp, tevbe ederek yalvarıp yakarsalardı ve yasalarımıza uysalardı ya! Fakat bu musibetlere rağmen tam aksine iyice azgınlaştılar ve davet edildikleri İslami hayat nizamına uymadılar. Şirk onların gözlerini köreltti, kalpleri kaskatı kesildi ve şeytan da kendilerine yaptıklarını süsleyip doğru ve güzel gösterdi. Kötülüğü alışkanlık hâline getirdikleri için, zamanla bu kötülüklerden etkilenmez oldular ve fenalığı iyilik, günahı sevap saymaya başladılar; vicdanları dondu, akılları tutuldu, azıttıkça azıttılar. İmtihan çeşit çeşittir. Bazen nimetleri azaltmakla, bazen de çoğaltmakla imtihan ederiz.

44. Ne zaman ki kendilerine yapılan öğüt ve uyarıları umursamayıp unuttular. Biz de imtihanın şeklini değiştirdik ve bu sefer de onlara zenginlik gibi her türlü nimetin kapılarını sonuna kadar açtık. Bir müddet de böyle imtihan ettik. Fakat kendilerine verilen nimetlerden dolayı Allah’ı, âhireti unutarak şımarıp azgınlaştıkları ve günaha daldıkları bir anda onları deprem, kaza, hastalık gibi hiç beklemedikleri azapla ansızın yakalayıverdik. İşte o zaman yaşadıkları dehşetten dolayı dünyaya ait bütün hayalleri boşa çıkıp ümitleri sönüverdi. Daha dünyadayken rezil rüsva oldular. ,

45. Sonunda hak ettikleri azap ile zulmeden topluluğun kökü helak edilip kesilmiş oldu. Buraya kadar yapılan tüm uyarılar, arkadan gelenlerin, öncekilerin yaşadığı akıbeti yaşamaması içindi. O halde hamd, yalnızca şükredilmeye ve her türlü övgüye layık olan alemlerin Rabbi Allah’a aittir.

46-47

MEAL

46. De ki: “Ne dersiniz, eğer Allah sizin işitme duyularınızı ve gözlerinizi alır, kalplerinizi de mühürlerse Allah’tan başka size onları geri verecek ilah kim olabilir? Bak nasıl ayetlerimizi çeşitli şekillerde açıklıyoruz sonra onlar yüz çeviriyorlar.

47. De ki: “Ne dersiniz, size Allah’ın azabı aniden yahut açıktan gelirse zalimler topluluğundan başkası helak edilir mi?”

MUSTAFA ÇEVİK

46-47 De ki: “Düşünün ki Allah sizin işitme ve görme duyularınızı elinizden alıp sağır ve kör etse, kalplerinizi mühürleyip duygusuz ve bilinçsiz kimseler haline getirse, onları size verebilecek Allah’tan başka bir ilah var mı?” Biz böylece ilmimizin ve kudretimizin delillerini apaçık ve çeşitli biçimlerde ortaya koyuyoruz. Buna rağmen gerçeği inkârı tabiatları haline getirmiş olanlar, Allah’tan başka ilahlar edinmeye inatla devam ediyorlar. Onlara de ki: “Allah’ın azabı aniden başınıza gelip çatsa, o zaman halinizin nice olacağını bir düşünsenize!”

MEAL AÇIKLAMASI

46. Ey hak yolunun yolcusu! Verilen nimetlerin kıymetine dikkat çekmek için o bedbahtlara seslenerek de ki: “ Hiç düşündünüz mü, eğer Allah sizin işitme ve görme duyularınızı elinizden alıp kulaklarınızı sağır, gözlerinizi kör etse kalplerinizi de duygusuz ve bilinçsiz kimseler haline getirip hakikati idrak edemeyecek şekilde mühürlese onları size geri verebilecek Allah’tan başka bir ilah var mı? Görüşünüzü söyleyin bakalım Var mı O’nun dışında O’nun verdiği kulağı, gözü ve kalbi verebilecek bir ilah? Elbette yok! O hâlde, bu nimetler elinizden alınmadan Rabbinize dönmek için daha ne bekliyorsunuz? Bakın iyice anlasınlar diye ilmimizin ve kudretimizin delilleri olan ayetlerimizi farklı açılardan apaçık ve çeşitli misallerle tekrar tekrar nasıl açıklıyoruz. Buna rağmen gerçeği inkârı tabiatları haline getirmiş olanlar ise Allah’tan başka ilahlar edinmeye inatla devam ettiği için hâlâ yanlışta ısrar edip yine yüz çeviriyorlar ve hakkı inkârda ısrar ediyorlar.

47. Onlara de ki: “ ” Söyleyin bakalım kanaatiniz nedir? Bu yüz çevirme sonucunda Allah’ın azabı aniden başınıza gelip çatsa yahut göz göre göre açıkça gelse halinizin nice olacağını düşündünüz mü? O zaman zalimler topluluğundan başkası mı helak edilir sanıyorsunuz?” İşte bu korkunç felâketten, ancak Allah’ın kitabına yönelerek kurtulabilirsiniz;

48-49

MEAL

48. Biz peygamberleri ancak müjdeleyici ve uyarıcı olarak göndeririz. Kimler iman eder de durumlarını düzeltirlerse onlar için korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir.

49. Ayetlerimizi yalanlayanlara da fasıklık etmelerinden dolayı azap dokunacaktır.

MUSTAFA ÇEVİK

48-49 Biz peygamberleri yalnızca uyarıcı ve müjdeci olsunlar diye gönderdik. Her kim iman edip kendini ıslah ederse, artık böyleleri için âhirette azap korkusu olmayacak, üzüntü de duymayacaktır. Âyetlerimizi yalanlayan nankörlere gelince, onlar da bu tutumlarının cezasını azaba mahkûm edilerek çekecekler.

MEAL AÇIKLAMASI

48. Biz peygamberleri sadece cehennem azabıyla uyarsınlar ve cennet nimetleriyle müjdelesinler diye göndeririz. Her kim Allah’a ve âhiret gününe iman eder de günahlardan vazgeçip durumunu düzeltir ve imana yaraşır davranışlarla kendini ıslah ederse, onlara âhirette azap korkusu yoktur ve orada üzüntü de duymayacaklardır. Çünkü onlara vaat edilen cennet vardır.

49. Ayetlerimizi nankörce yalanlayanlarsa, Allah’ın emrine başkaldırıp yasalarımıza karşı çıktıkları ve uydurdukları yasalarla yoldan çıktıkları için elbette can yakıcı bir azaba mahkûm edileceklerdir.

50

MEAL

50. De ki: “Ben size ‘Allah’ın hazineleri yanımdadır’ demiyorum. Gaybı da bilmiyorum. Size benim melek olduğumu da söylemiyorum. Sadece bana vahyedilene uyuyorum.” De ki: “Görmeyenle gören bir olur mu? Düşünmüyor musunuz?”

MUSTAFA ÇEVİK

50 Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Ben size Allah’ın hazineleri benim yanımdadır demiyorum, ayrıca ben gaybı bildiğimi de söylemiyorum, kalkıp bir meleğim de demiyorum, ben yalnızca bana vahyedilene uymaktayım ve sizi de ona uymaya davet ediyorum.” De ki: “Hiç görenle görmeyen bir olur mu, hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”

MEAL AÇIKLAMASI

50. Ey Peygamber! Senden hâlâ mucize bekleyen cahillere de ki: “Ben size hiçbir zaman ‘Allah’ın rahmet hazineleri yanımdadır’ onları dilediğime, dilediğim zaman dağıtırım demiyorum. Ben Allah’tan başkasının bilemeyeceği bir âlem olan gaybı bildiğimi de söylemiyorum. Size ben bir meleğim de demiyorum. Ben size Allah’ın kulu ve elçisi olduğumu söylüyorum. O dilemedikçe ben mucize gösteremem. Ben yalnızca bana vahyedilene uyuyorum ve sizi de ona uymaya davet ediyorum.” Ey Resûlüm! Uyarılarına bir kıyasla devam ederek de ki: “ Hiç görenle görmeyen, Kur’an gibi bir mucize varken, ona iman edenle, hâlâ ondan başka bir mucize bekleyen bir olur mu? Hâlâ aklınızı kullanıp gerçeği anlamak için düşünmeyecek misiniz?

51

MEAL

51. Rabblerinin huzuruna çıkarılacaklarından korkanları onunla (Kur’an’la) uyar. Onlar için O’ndan (Allah’tan) başka dost ve şefaatçi yoktur. Umulur ki sakınırlar.

MUSTAFA ÇEVİK

51 Öldükten sonra diriltilip hesaba çekileceklerine iman eden ve Allah’a karşı sorumluluklarının bilincinde olanları da Kur’an ile uyar! Hesap Günü onlara Allah’tan başka dost ve şefaatçi yoktur.

MEAL AÇIKLAMASI

51. Öldükten sonra diriltilip hesaba çekileceklerine iman edip sorguya çekilme korkusuyla, Rabblerinin huzuruna toplanacaklarından dolayı korkanları ve şirkten tevhide geçerken, geçmişteki alışkanlıklarını bırakmakta zorlananları Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye bu Kur’an’la uyar. Hesap Günü onlar için Allah’tan başka ne bir dost koruyucu ve yardımcı, ne de bir şefaatçi yoktur. Bu gerçekleri duyduktan sonra umulur ki şirk ve günah gibi Allah’ın razı olmadığı her şeyden sakınırlar ve azaptan korunacak bir yola girerler. Bu uyarı vazifesini yaparken de güç ve servet sahibi bazı kâfirleri İslâm’a kazandıracağım diye son derece masumane niyetlerle bile olsa dinin temel ilkelerinden taviz vermeyin.

52

MEAL

52. Rabblerinin rızasını umarak sabah akşam O’na yalvaranları yanından kovma. Onların hesaplarından senin üzerine senin hesabından da onların üzerine bir sorumluluk yok ki, onları yanından kovup da zalimlerden olasın.

MUSTAFA ÇEVİK

52 Ey Peygamber! Yaratılış sebepleri olan hayat nizamının nasıl yaşanacağını öğrenmek ve böylece Allah’ın rızasını kazanmak için sabah akşam sana gelenleri sakın küçümseyerek huzurundan uzaklaştırma. Onların yapıp ettiklerinden sen sorumlu değilsin, onlar da senin yapıp ettiklerinden sorumlu değiller. Onları geçmişleriyle, toplumdaki konumlarıyla ya da ekonomik imkânlarıyla yargılayıp değerlendirirsen sen de cahil ve zalimlerden olursun.

MEAL AÇIKLAMASI

52. Ey Resûlüm! Rablerinin huzurunda hesap vereceklerine inanmayan, zengin olmayı üstünlük sebebi sayan, müşriklere kulak asma. Fakat yaratılış sebepleri olan hayat nizamının nasıl yaşanacağını öğrenmek ve böylece Allah’ın rızasını kazanmak için sabah akşam sana gelen o fakir, kimsesiz mü’minleri ve Rabblerine dua edip yalvaranları müşrikler öyle istiyor diye sakın küçümseyerek huzurundan uzaklaştırma. Kendini beğenmiş inkârcılar, bu müminleri yanından uzaklaştırmadın diye iman etmeyeceklerse, varsın iman etmesinler. Korkma onların hesabından sen sorumlu değilsin, onlar da senin hesabından sorumlu değiller. Onları geçmişleriyle, toplumdaki konumlarıyla ya da ekonomik imkânlarıyla yargılayıp bu nedenle yanından kovarsan bil ki sen de cahil ve zalimlerden olursun. Bil ki Rabbin bağışlayan, esirgeyendir.

53-55

MEAL

53. İşte böyle, “Allah aramızdan bunlara mı lütufta bulundu!” demeleri için onları birbirleriyle denedik. Allah, şükredenleri daha iyi bilen değil midir?

54. Ayetlerimize iman edenler yanına geldiklerinde de ki: “Size selam olsun. Rabbiniz rahmet etmeyi üzerine aldı. Sizden kim bilmeden bir kötülük işler de sonra arkasından tevbe eder ve durumunu düzeltirse (bilsin ki) Allah bağışlayıcıdır, rahmet edicidir.”

55. Suçluların yollarının da tam olarak belli olması için ayetleri böyle tafsilatlı olarak açıklıyoruz.

MUSTAFA ÇEVİK

53-55 Biz insanları kendi içlerinde birbirleriyle sınar, imtihan ederiz. Kendilerini Allah’ın davetini inkâra şartlandırmış olanlar, “Allah bizleri bırakıp da bu fakir fukara, güçsüz, toplumda yeri olmayan kimselere mi iman ve hidayet nasip etti.” derler. Hâlbuki hidayete kimin layık olduğunu en iyi bilen Allah’tır. Ey Peygamber! Allah adına yapılmakta olan davete yürekten samimiyetle iman etmek üzere, sana gelen o insanlara de ki: “Selam olsun size, gözünüz aydın olsun, Rabbim mü’min kullarına şefkat ve merhameti kendisine prensip edinmiştir. Haberiniz olsun, kim günah olduğunu bilmeden günah işler de, sonra onun günah olduğunu öğrenip tevbe ederek doğruya yönelirse, Allah da ona karşı merhametli ve bağışlayıcıdır.” Biz âyetlerimizi böylece açıklıyoruz ki tevbe edip kendini düzeltenlerin durumu ile günahı hayat tarzı haline getirmiş olanların durumlarının bir olmadığı bilinsin.

MEAL AÇIKLAMASI

53. Allah’ın davetini inkâra şartlandırmış olanların; “Allah bir sürü şöhret, servet sahibi varken bula bula bu fakir fukara, güçsüz insanlara mı iman ve hidayet nasip edip lütufta bulundu!” desinler diye onların fakir, köle, kimsesiz olanlardan bir kısmını zenginlik, sosyal statü gibi unsurları üstünlük sahibi zanneden diğerleriyle işte böyle imtihan ediyoruz. Hâlbuki bütün nimetleri verenin Allah olduğunun şuuru içinde kendisine şükredenleri ve dolayısıyla hidayete kimin layık olduğunu ve kimlerin de nankörlük ettiğini en iyi bilen Allah değil midir? Ne az düşünüyorlar?

54. Ey Peygamber! Allah adına yapılmakta olan davete ve ayetlerimize yürekten samimiyetle iman edenler veya iman etmek üzere olanlar yanına geldiklerinde o insanlara de ki: “ Ne mutlu ki size selam olsun gözünüz aydın olsun. Rabbim mü’min kullarına merhamet etmeyi kendisine borç bilip üzerine aldı. Bu sebeple sizden kim yanılır, nefsine uyar günah olduğunu bilmeden bir kötülük işler de sonra onun günah olduğunu öğrenip ardından tevbe ederek doğruya yönelir ve durumunu düzeltirse bilsin ki Allah da tevbe ile yönelen kullarına karşı merhametli ve günahları bağışlayıcıdır.

55. Biz onların akıbetlerini gösteren gerçekleri ve ayetlerimizi böyle tafsilatlı olarak açıklıyoruz. Ki suçluların güç ve iktidar sahibi âsilerin yolu tam olarak netleşip belli olsun, arkadan gelenler o yolun cazibesine kendini kaptırıp gitmesin ve tevbe edip kendini düzeltenlerin durumu ile günahı hayat tarzı haline getirmiş olanların durumlarının bir olmadığı bilinsin ve hiç kimsenin öne sürebileceği bir mazereti kalmasın

56-57

MEAL

56. De ki: “Ben, sizin Allah’tan başka yalvardıklarınıza tapmaktan nehyolundum.” De ki: “Ben sizin heveslerinize uyamam. O durumda sapıtmış olurum ve doğru yolda gidenlerden olamam.”

57. De ki: “Ben Rabbimden gelen açık bir belgeye dayanmaktayım. Sizse onu yalanladınız. Sizin çabucak gelmesini istediğiniz şey, benim yanımda değildir. Hüküm ancak Allah’a aittir. O, doğru haberi bildirir ve (doğruyu yanlıştan) ayıranların en hayırlısıdır.”

MUSTAFA ÇEVİK

56-57 Müşriklere de ki: “Ben sizin ilah edindiklerinize tapmam. Böyle yapmak zaten bana da size de Allah tarafından yasak edildi.” De ki: “Ben sizin mesnetsiz, anlamsız, birilerinin çıkarına ve keyfine göre oluşturulmuş yolunuza uysaydım, o zaman sapıtmış, doğru yoldan ayrılmış cahillerden olurdum. Ben, Rabbimden gelen apaçık delillerle, sizi doğru yola davet ediyorum fakat siz O’nu reddedip yalan sayıyorsunuz. Sizin bir an önce “Başımıza gelsin de görelim” diye alay ettiğiniz azabı başınıza getirmek benim elimde değildir. Onun kararını verip, zamanını belirleyecek olan Allah’tır. O, en doğru hükmü verendir ve hükmüne kimseyi de karıştırmaz.”

MEAL AÇIKLAMASI

56. Ey Resûlüm! Bu açıklamalardan sonra sen de tavrını açıkça ortaya koyarak müşriklere de ki: “Ben, sizin Allah ile aranıza koyup yardıma çağırarak Allah’tan başka yalvardıklarınıza ve ilah edindiklerinize kulluk etmem, uydurduğunuz yasalarına uyarak taptığınız şeylere tabi olmam. Böyle yapmak zaten bana da size de Allah tarafından kesinlikle yasaklandı.” De ki: “ Ne yaparsanız yapın ben sizin çıkarınıza ve keyfinize göre oluşturulmuş yolunuza, heveslerinize uyamam. Eğer apaçık âyetlerden sonra Allah’ın yasalarını bırakır, hâlâ sizin yasalarınıza uyarsam o takdirde hidayete erenlerden değil sapıtmış ve doğru yoldan ayrılmış cahillerden olurum.”

57. Sözlerine devamla de ki: “Ben sizi doğru yola davet ederken Rabbimden gelen gerçekleri ortaya koyan açık bir delile dayanmaktayım. Ne yapıyorsam Kur’an’a göre yapıyorum. Fakat sizse onu reddedip bile bile yalanladınız. Sizin “Eğer böyle bir azap gerçek ise başımıza gelsin de görelim” diye alay ederek çabucak gelmesini istediğiniz ilâhî azabı başınıza getirmek, benim elimde değildir. Onun kararını verip, zamanını belirleyecek olan da her konuda olduğu gibi, bunda da karar verme ve hükmetme yetkisi de yalnızca Allah’a aittir. Allah en doğru hakîkati dile getirir, her zaman hakkı anlatır. Çünkü O Hak ile batıl arasında doğru hüküm verenlerin doğruyu yanlıştan ayıranların en hayırlısıdır ve hükmüne kimseyi de karıştırmaz.”

58-60

MEAL

58. De ki: “Acele olarak istediğiniz şey benim yanımda olsaydı benimle sizin aranızda iş bitmiş olurdu. Allah zalimleri daha iyi bilir.”

59. Gaybın anahtarları O’nun yanındadır. Onu, O’ndan başkası bilmez. Karada ve denizde olanları da bilir. O’nun bilgisi dışında bir tek yaprak bile düşmez. Yerin karanlıklarındaki bir tane dahil, yaş ve kuru ne varsa hepsi açık bir kitaptadır.

60. Sizi geceleri öldüren [5] ve gündüzleri ne işlediğinizi bilen sonra belirli sürenin tamamlanması için gündüzleri sizi yeniden dirilten O’dur. Sonra dönüşünüz yine O’na olacak, sonra yaptıklarınızı size bildirecektir.

MUSTAFA ÇEVİK

58-60 De ki: “Gelsin de görelim” dediğiniz azabı getirmek benim elimde olsaydı cezanız çoktan verilmiş, böylece aramızdaki mesele de halledilmiş olurdu fakat müşrik ve kâfirlerin ne zaman ve nasıl cezalandırılacağını en iyi Allah bilir. Çünkü gaybı bilen yalnız O’dur. O; karada, denizde ve gelecekte nelerin olacağına karar verendir, dalından düşen bir yaprak bile O’nun bilgisi dahilindedir, toprağın derinliklerine atılan bir tohum, kuru, yaş, canlı ya da ölü her şey Allah’ın bilgisinin eseri ve yasalarına tâbidir. Allah her şeyden haberdardır. Nitekim sizi geceleyin ölü gibi uyutan ve gündüzün ne yaptığınızı ne yapacağınızı bilen de O’dur. Belirlediği ömrü tamamlayacak olanları her sabah hayata döndürür, ölümünüzden sonra da hepiniz tıpkı uykudan uyanır gibi Rabbinize döndürüleceksiniz. İşte o zaman dünya hayatınızda Rabbinizin davetine karşı tutumunuz sizlere apaçık bildirilecek ve hak ettiklerinizle karşılaşacaksınız.”

MEAL AÇIKLAMASI

58. De ki: “ Gelsin de görelim” diye acele olarak istediğiniz azap benim elimde olsaydı cezanız çoktan verilip benimle sizin aranızda mesele de halledilmiş olurdu. Fakat acele etmeyin imtihan için fırsat tanımaktadır. Allah müşrik ve zalimlerin ne zaman ve nasıl cezalandırılacağını, kimin varlık sebebine aykırı hareket ettiğini en iyi bilendir.”

59. Bana azap ne zaman gelecek, kıyâmet ne zaman kopacak” diye sormayın. aratılmışların algı ve idrâk sınırlarının ötesinde bir âlem olan gaybın anahtarları O’nun yanındadır. Çünkü gaybı O’ndan başkası bilmez. O havada karada ve denizde olanları da gelecekte nelerin olacağına da karar verip bilendir. O’nun bilgisi dışında dalından bir tek yaprak bile düşmez. Toprağın derinliklerindeki tek bir tohum, kuru ve yaş canlı ya da ölü ne varsa hepsi Allah’ın bilgisinin eseridir ve bir adı da levh-i mahfuz olan apaçık bir kitaptaki yasalara tâbidir. Yaratılan her şey; yaratılış yasasıyla Rabbinin yönetimindedir.

60. Evrendeki tüm yasalar o kitapta kayıtlıdır. Evrende her gün ölümün ve dirilişin provası yaşanır. Ölümün ve kabre girişin provası olarak geceleri sizi ölü gibi uyutan ve gündüzleri iyi-kötü ne yaptığınızı ne yapacağınızı bilen O’dur. Sonra belirlenmiş ömrün tamamlanması için her sabah sizi yeniden dirilten O’dur. Nihayetbir gün gerçekten ölecek ve ölümünüzden sonra tıpkı uykudan uyanır gibi dirileceksiniz. Ve dönüşünüz yine O’na olacaktır. İşte o zaman dünya hayatınızda Rabbinizin davetine karşı tutumunuz, yaptıklarınız ve hak ettikleriniz bir birsize bildirilecektir.

61-62

MEAL

61. Kullarının üstünde mutlak güç ve hakimiyete sahip olan O’dur. Size koruyucular gönderir. Nihayet birinize ölüm geldiğinde elçilerimiz onun canını alırlar ve onlar görevlerini yerine getirmede asla kusur etmezler.

62. Sonra gerçek mevlaları olan Allah’a döndürülürler. Dikkat edin, hüküm O’nundur ve O hesabı en hızlı görendir.

MUSTAFA ÇEVİK

61-62 Kulları üzerinde mutlak hüküm sahibi Allah’tır ve hükümranlık yetkisi yalnızca O’na aittir. Sizden birine ölüm gelinceye kadar, Allah’ın sizin için görevlendirdiği melekler amellerinizi takip edip kayıtlarını tutarlar. Vakti gelince de canlarını alırlar. Hesap günü ölenler diriltilip gerçek sahipleri olan Rablerinin huzurunda hesap vermek üzere toplanırlar. Allah hüküm verenlerin ve hesap görenlerin en hayırlısıdır.

MEAL AÇIKLAMASI

61. Kullarının üstünde kimin ne kadar yaşayacağına karar vermekle, dilediği zaman emanetini almakla mutlak güç tasarruf ve hakimiyete sahip olan sadece Allah’tır ve hükümranlık yetkisi yalnızca O’na aittir. Kimse buna karışamaz, engelleyemez, müdahale edemez. Allah size ölüm gelinceye kadar, amellerinizi takip edip kayıtlarını tutan gözetleyici ve koruyucu melekler görevlendirir. Nihayet birinize ölüm vakti geldiğinde elçilerimiz vefat ettirip onun ruhunu alırlar ve onlar görevlerini yerine getirmekte ne eksik ne fazla asla kusur etmezler, hiçbir işi aksatmazlar.

62. Sonra diriltilip vazifeli melekler tarafından gerçek sahipleri olan Allah’ın huzuruna hesap vermek üzere getirilirler. Dikkat edin, bütün hüküm egemenlik ve tasarruf yetkisi yalnız O’na aittir ve Allah gizli açık her şeyi bildiği için hüküm ve hesap görenlerin en hayırlı ve en hızlısıdır.

63-64

MEAL

63. De ki: “‘Eğer bizi şu durumdan kurtarırsa mutlaka şükredenlerden olacağız’ diyerek kendisine açıktan ve gizlice yakarışta bulunduğunuz Allah’tan başka sizi karanın ve denizin karanlıklarından kim kurtarır?”

64. De ki: “Allah sizi bundan ve bütün sıkıntılardan kurtarıyor sonra siz yine O’na ortak koşuyorsunuz.”

MUSTAFA ÇEVİK

63-64 Ey Peygamber! De ki: “Karada ve denizde hayati bir tehlike ile karşılaştığınızda Rabbim sen bizi bu tehlikeden kurtarırsan, yemin ediyoruz ki Sana şükredip Senden başkasını ilah edinmeyeceğiz.” diye yalvarıp yakardığınızda sizi Allah’tan başka kurtaracak olabilir mi?” De ki: “Sizi her türlü sıkıntı ve musibetten kurtaracak olan yalnızca Allah’tır. Buna rağmen siz hâlâ O’nunla birlikte başka ilahlar mı ediniyorsunuz.”

MEAL AÇIKLAMASI

63. Ey Peygamber ve Ey Müslüman! Allah’ın mutlak egemenliğini tamamen veya kısmen reddeden nankörlere seslenerek de ki: ‘Eğer karanın havanın ve denizin karanlıklarında bir vasıtayla giderken hayati bir tehlike ile karşılaştığınızda; Rabbim sen bizi şu yaşadığımız zor durumdan kurtarırsan yemin ediyoruz ki mutlaka şükredenlerden olacağız ve yasalarına uyanlardan olup Senden başkasını ilah edinmeyeceğiz ‘ diyerek kendisine açıktan ve gizlice yalvarıp yakardığınızda sizi Allah’tan başka görünmez belalardan kim kurtarır?”

MEAL

70. Dinlerini oyun ve eğlenceye alan ve dünya hayatının aldattığı kimseleri bırak. Ancak onunla (Kur’an’la) uyar ki, bir kimse kazandığından dolayı helake gitmesin. Aksi halde Allah’tan başka ne bir dostu ne de bir şefaatçisi olur. Her türlü fidyeyi verse de kabul edilmez. İşte bu duruma düşenler kazandıklarından dolayı helake sürüklenenlerdir. Onlara inkar etmelerine karşılık kızgın bir içecek ve acıklı bir azap vardır.

MUSTAFA ÇEVİK

70 Ey Peygamber! Sen bu dünya hayatının geçici zevklerine, kendini tamamen kaptırıp da, bunu hayat tarzı haline getiren ve Allah’ın davetine sırt dönüp, onu oyun eğlence konusu yapanları Kur’an’la uyarıp başlarına gelecekleri de hatırlattıktan sonra kendi hallerine bırak. Şunu iyi bilsinler ki, şirkleri, küfürleri ve zulümleri sebebi ile Allah’ın azabını hak ettiklerinde, kendilerini Allah’a karşı koruyabilecek bir dost ve şefaatçi bulamazlar, Allah’ın azabından hiçbir güç onları kurtaramaz, orada fidye kabul edilmez. Bunlar yapıp ettiklerinin ve yapmaları gerekirken de yapmadıklarının hesabını, azabın pençesine düşerek verecekler. Onlara cehennemde kaynar sudan bir içecek vardır. Allah’a nankörlük edip, şirk koşmanın cezası pek şiddetlidir.

MEAL AÇIKLAMASI

70. Ey Peygamber! Dünya hayatının geçici zevkleri kendilerini aldattığı için dinlerini ciddiye almayıp oyun ve eğlence edinen ve bunu hayat tarzı haline getirip Allah’ın davetine sırt dönen kimseleri, uyardığın halde Kur’an’a uymadıkları için, kendi hallerine bırak. Sen sadece Kur’an’la uyarıp başlarına gelecekleri hatırlat ki, bir kimse kazandığı günahlarla helake gitmesin. Aksi halde küfürleri ve zulümleri sebebi ile Allah’ın azabını hak ettiklerinde, kendilerini Allah’a karşı koruyabilecek ne bir dost ne de bir şefaatçisi bulamazlar. Allah’ın azabından hiçbir güç onları kurtaramaz. Allah’a karşı şefaatçim olur, beni sahiplenir gibi düşüncelerle O’na şirk koşan herhangi bir kimse şirk koşmasının karşılığında felâketten kurtulmak için her şeyini fidye verse de kesinlikle kabul edilmez. Çünkü hiçbir suç Allah katında rüşvet verilerek aklanamaz. İşte Sürekli küfür içinde bulunmaları için bu duruma düşenler, işledikleri günahlarından ve yapmaları gerekirken de yapmadıklarından dolayı azabın pençesine düşüp helake sürüklenenlerdir. Onlara inkâr etmeleri sebebiyle cehennemde boğazı yakıp parçalayan kaynar sudan kızgın bir içecek ve pek acıklı bir azap vardır. Allah’a nankörlük edip, şirk koşmanın cezası pek şiddetlidir.

71-72

MEAL

71. De ki: “Allah’tan ayrı olarak bize bir yararları veya zararları olmayacak şeylere mi yalvaralım? Yahut Allah’ın bizi hidayete erdirmesinden sonra arkadaşlarının kendisini “bize gel” diye doğru yola çağırmalarına rağmen şeytanların onu saptırmalarından dolayı yeryüzünde şaşkın bir halde kalmış kimse gibi ökçelerimizin üzerine geri mi dönelim?” De ki: “Gerçek hidayet Allah’ın hidayetidir. Biz de alemlerin Rabbine teslim olmakla emrolunduk.”

72. Yine namazı kılın, Allah’a karşı gelmekten sakının (diye emredildi). Huzuruna toplanacağınız O’dur.”

MUSTAFA ÇEVİK

71-72 De ki: “Bizi yaratıp bunca nimetlerle donatan ve yaratılış sebebimizle birlikte nasıl yaşamamız gerektiğini bildiren, Allah’ın daveti dururken insana hiçbir yararı dokunamayacak ilahlaştırılmış kimselerin uydurdukları hayat nizamlarına mı uyalım? Allah’ın rehberliği yegâne rehberliktir. Allah bize doğru yolu bildirmişken, şimdi tutup da şeytanların ayarttığı, kimselerin peşine düşüp, gerçeklerden yüz çevirip topuklarımız üzerinde gerisin geriye dönerek cehenneme doğru koşan ahmaklar gibi mi olalım?” De ki: “Tek doğru yol Allah’ın gösterdiği yoldur. Bizler âlemlerin Rabbi olan Allah’a teslim olup, namazı hakkını vererek bilinçle kılmak ve böylece hidayet üzere yaşamakla emrolunduk. Hepimiz sonunda O’nun huzurunda toplanıp dünyadaki hayatımızı kime ve neye göre yaşadığımızdan hesaba çekileceğiz.”

MEAL AÇIKLAMASI

71. De ki: “ Bizi yaratıp bunca nimetlerle donatan Allah varken, müşriklerin yaptığı gibi bize ne fayda ne de zarar verme imkânı olmayan put, türbe, yatır gibi ilahlaştırılmış şeyleri mi Allah ile aramıza koyup yalvaralım ve yardıma çağıralım?? Yaratılış sebebimizle birlikte nasıl yaşamamız gerektiğini bildiren Allah’ın daveti dururken insana hiçbir yararı dokunamayacak ilahlaştırılmış kimselerin uydurdukları hayat nizamlarına mı uyalım? Allah doğru yola ilettikten sonra şeytanların saptırdığı insanların peşine düşüp “Bize gel! Bizim yolumuz doğru yol!” diye topuklarımız üzerinde gerisin geriye dönüp çağırdıkları yola girerek cehenneme doğru koşan ahmaklar gibi tekrar inkâra mı dönelim? Yahut Allah bizi doğru yola kavuşturduktan sonra ardımıza dönüp mü’min arkadaşlarının da Hidayete gel, diye çağırdıkları ama lafını duyuramadığı gibi yeryüzünde şaşkın şaşkın dolaşıp, şeytanların ayartarak uçuruma çektikleri ahmak gibi mi olalım?” De ki: Hiç şüphesiz Allah’ın hidayeti gösterdiği yol dosdoğru ve tek yoldur. Bize âlemlerin Rabbi olan Allah’ın hükümlerine kayıtsız şartsız teslim olup, yasalarına uyarak hidayet üzere yaşamamız emredildi.

72. Yine namazı hakkını vererek aksatmadan dosdoğru kılın ve razı olmadığı her şeyden uzak durarak Allah’a karşı gelmekten korkup sakının diye emredildi. Çünkü hepimiz, dünyadaki hayatını nasıl yaşadığımızın hesabını vermek üzere bir gün Allah’ın huzurunda toplanacağız.

73

MEAL

73. Gökleri ve yeri hak üzere yaratan O’dur. “Ol” dediği gün o hemen oluverir. O’nun sözü gerçektir. Sur’a üflendiği gün hakimiyet O’nundur. Gizli olanı da açık olan da bilir. O, hakimdir, her şeyden haberdardır.

MUSTAFA ÇEVİK

73 Allah gökleri, yeri ve arasındakileri insan için, insanı da yeryüzünde kurallarını Allah’ın belirlediği bir hayat nizamı kurması ve ona teslim olarak yaşaması için yaratmıştır. Allah bir şeyi yaratmaya karar verdiğinde ona yalnızca “Ol” der ve O da Allah’ın belirlediği yasaların sınırları içerisinde hemen oluş sürecine girerek oluverir. O’nun sözü haktır ve derhal yerine getirilir. Yarattıkları içinde insandan başkasına, Rablerinin emir ve tekliflerine itiraz edip, hayır deme iradesi verilmemiştir. İnsanların diriltilmeleri için Sûr’a üfürülüp de hesap süreci başladığında yine hükümranlık ve hüküm yetkisi yalnızca Allah’a aittir. O, insanın gördüğü göremediği, bildiği ve bilemediği her şeyin iç yüzünü en iyi bilen ve her şeyden haberi olandır. İşte o Hesap Günü insan bu gerçeklerle yüz yüze gelecektir.

MEAL AÇIKLAMASI

73. Gökleri ve yeri arasındakileri insan için, insanı da yeryüzünde kurallarını Allah’ın belirlediği bir hayat nizamı kurması ve ona teslim olarak yaşaması için hak adalet ve belli bir amaç üzere yaratan Allah’tır. Allah bir şeyi yaratmaya karar verip “Ol” dediğinde o da Allah’ın belirlediği yasaların sınırları içerisinde hemen oluverir. O’nun her sözü gerçektir haktır ve derhal yerine getirilir. İnsanların diriltilmeleri için İsrâfîl tarafından Sur’a ikinci kez üflendiği gün yine hükümranlık ve hüküm yetkisi yalnızca Allah’a aittir. Bugün otorite sahibiymiş gibi görünenlerin, gerçekte ne kadar zayıf ve âciz oldukları anlaşılacak ve hâkimiyetin, yalnızca Allah’a ait olduğu apaçık ortaya çıkacaktır. Çünkü görüleni ve görülmeyeni bilineni ve bilinmeyeni en iyi Allah bilir. O, her işini hikmetli yapan hakimdir, her şeyden hakkıyla haberi olandır. İşte insan Hesap Günü bu gerçeklerle yüz yüze gelecektir.

74

MEAL

74. Bir zamanlar İbrahim babası Azer’e: “Sen putları kendine ilah mı ediniyorsun? Doğrusu ben seni ve toplumunu açık bir sapıklık üzere görüyorum” demişti.

MUSTAFA ÇEVİK

74 Vaktiyle İbrahim, babası Azer’e, “Sen insanların putlaştırdıkları kimseleri ilah edinip onların nizamlarına uymayı doğru mu sanıyorsun? Gerçek şu ki, sen ve halkın böyle yaparak apaçık bir sapıklık içinde yaşıyorsunuz.” demişti.

MEAL AÇIKLAMASI

74. Bir zamanlar İbrahim babası Azer’e: “Sen kendi ellerinle yaptığın putları ve insanların putlaştırdıkları kimseleri kendine ilah edinip onların nizamlarına uymayı doğru mu sanıyorsun? Gerçek şu ki böyle yaptığınız için seni ve kavmini apaçık bir sapıklık içinde görüyorum ” demişti.

75

MEAL

75. Böylece İbrahim’e kesin bilgi sahibi olması için göklerin ve yerin melekutunu (büyüklüklerini, harikuladeliklerini) de gösteriyorduk.

MUSTAFA ÇEVİK

75 İbrahim, Allah’ın göklerdeki ve yerdeki yarattıkları üzerindeki hükümranlığını ve kurduğu nizamın mükemmelliğini düşünerek O’nun ilmine, gücüne ve davetine yürekten teslim oldu. Böylece Allah da İbrahim’in gerçeği kavrayışını güçlendirdi.

MEAL AÇIKLAMASI

75. Biz İbrahim’e, şirkin çirkinliğini gösterdiğimiz gibi Allah’ın göklerde ve yerdeki yarattıkları üzerindeki hükümranlığını ve kurduğu nizamın mükemmelliğini deetrafındaki görsel âyetler üzerinden gösterdik. Ki böylece Allah İbrahim’in gerçeği kavrayışını güçlendirdi. O’nun ilmine, gücüne ve davetine yürekten teslim olup kesin bilgi edinenlerden oldu. İbrahim akıl ederek yarattıklarımız üzerine düşünüyor, gerçekçi hükümler veriyordu.

76-79

MEAL

76. Üzerine gece bastırınca bir yıldız gördü. “İşte bu benim Rabbimdir” dedi. Ancak o batınca: “Ben öyle batıp gidenleri sevmem” dedi.

77. Ayı doğar halde görünce: “Benim Rabbim işte bu” dedi. O da batınca: “Eğer Rabbim beni doğru yola eriştirmeseydi şüphesiz sapıklar topluluğundan olacaktım” dedi.

78. Güneşi doğarken görünce: “Benim Rabbim bu. Bu daha büyük!” dedi. O da batınca şöyle dedi: “Ey kavmim! Ben sizin ortak koştuklarınızdan uzağım.

79. Ben dosdoğru bir inançla yüzümü gökleri ve yeri yaratana çevirdim. Ve ben Allah’a ortak koşanlardan değilim.”

MUSTAFA ÇEVİK

76-79 Gece karanlık basıp da gökyüzünde yıldızlar ortaya çıkınca İbrahim, çevresindeki yıldızlara bakarak onların görüntülerinden, hareketlerinden anlamlar çıkarıp yıldızları kutsayanlara dedi ki: “Demek benim Rabbim (Sahibim) bunlar öyle mi? Dolayısıyla neyi nasıl yapacağıma onlara bakarak karar vereceğim, davranışlarımı ona göre mi düzenleyeceğim?” Gündüz yıldızlar kaybolunca da, çevresindekilere: “Ben kaybolup, yok olan şeyleri sevmem. Bunlardan Rab olmaz.” dedi. Sonra gökyüzünde ay çıkınca yıldızı, ayı, güneşi kutsayıp, onlardan medet uman kimselere bu anlayışın saçmalığını anlatıp açıklamak için, “Bu ay, yıldızdan daha büyük olduğuna göre asıl Rabbimiz bu olsa gerek.” dedi ve çevresinde bulunanlara dönüp “Rabbim bana gerçeği gösterip, doğru olanı bildirmeseydi ben de sizler gibi yanlışın içinde debelenip bunları Rab edinecektim.” dedi. Sonra da çevresindekilere güneşi göstererek, “Bu, diğerlerinden daha büyük ve daha da parlak! Ne yani, şimdi kalkıp da Rabbimiz onlar değil de bu mu diyeceğiz? Gördüğünüz gibi bu da batıp gözden kaybolacak.” diyerek kavmini akıllarını kullanıp düşünmeye davet ederek, “Ey kavmim! Ben sizin Allah’tan başka kendisine ilahlık yakıştırıp da O’na ortak koştuklarınızdan tamamen uzağım. Ben yüzümü böylesi bâtıl olan şeylerden Allah’a çevirdim, yeri ve gökleri yaratan Allah’tan başka gerçek Rab ve ilah yoktur.” dedi.

MEAL AÇIKLAMASI

76. Derken İbrahim gece karanlık bastırınca parlak bir yıldız gördü, Çevresindeki yıldızlara bakarak onların görüntülerinden, hareketlerinden anlamlar çıkaran Babasının ve kavminin putlara, yıldızlara, aya ve güneşe tapmaları karşısında: “ Söyleyin bu muymuş benim Rabbim? Böyle batıp yok olanlar ilah olamaz ” dedi. Dolayısıyla neyi nasıl yapacağıma onlara bakarak karar vereceğim, davranışlarımı ona göre mi düzenleyeceğim? Ancak gündüz yıldızlar batıp kaybolunca da çevresindekilere doğan ve batanlardan ilah olamayacağı mesajını vermek için: “Ben öyle kaybolup gidenleri sevmem. Bunlardan Rab olmaz ” dedi.

77. Sonra gökyüzünde Ay çıkıp dolunay şeklinde doğmuş vaziyette görünce yıldızı, ayı, güneşi kutsayıp, onlardan medet uman kimselere bu anlayışın saçmalığını anlatıp açıklamak için: “ benim Rabbim bu olabilir mi? ” dedi. Ay da batınca etrafındakilere: “ Dinleyin ey insanlar. Eğer Rabbim gerçeği gösterip beni doğru yola eriştirmeseydi şüphesiz ben de sizler gibi yanlışın içinde debelenip Allah’tan başka ilahlar edinenler gibi doğru yolu şaşırmış sapıklardan biri olacaktım” dedi.

78. Daha sonra Güneşi doğarken görünce: Bu taptığınız diğer gökcisimlerine göre daha büyük ve daha da parlak “ Ne yani, şimdi kalkıp da Rabbimiz onlar değil de benim Rabbim bu muymuş diyeceğim dedi. Ama güneş da batınca nihayet asıl gerçeği ortaya koydu. “Bu da batıp gözden kayboldu” diyerek kavmini akıllarını kullanıp düşünmeye davet etti ve şöyle dedi: “Ey kavmim! Gördüğünüz gibi Allah’ın yarattığı hiçbir şey ilah olamaz. Ben sizin Allah’tan başka kendisine ilahlık yakıştırıp da O’na ortak koştuklarınızdan tamamen uzağım.

79. Şunu bilin ki ben dosdoğru bir inançla tevhide yöneldim. Batıl olan her şeyden uzaklaşıp, yüzümü gökleri ve yeri yoktan yaratan, her şeyi belli bir kanun ve sisteme bağlayan Allah’a çevirdim. Haberiniz olsun; ben yıldıza, aya, güneşe ve benzeri putlara tapan, Allah’tan başka otoriteler tanıyan şu müşriklerden değilim ve asla olmayacağım. Allah’tan başka gerçek Rab ve ilah yoktur dedi. Böylece İbrahim kavmine akıl etmeyi, doğru düşünmeyi, yalanlarından kurtulma yolunu gösteriyordu. Kavminin karşısında mantıklar yürüterek onların güneşi, ayı, yıldızları saçma bir şekilde ilah ilan ettiklerini gösteriyordu.

80-82

MEAL

80. Toplumu onunla tartışmaya girdi. O da şöyle dedi: “O beni doğru yola ilettiği halde, siz Allah hakkında benimle tartışmaya mı giriyorsunuz? Allah’ın benim hakkımda bir şey dilemesi dışında sizin O’na ortak koştuklarınızdan korkmuyorum. Rabbim ilmiyle her şeyi kuşatmıştır. Hala öğüt almıyor musunuz?”

81. “Allah’ın size haklarında herhangi bir delil indirmediği şeyleri O’na ortak koşmanızdan dolayı korkmuyorsunuz da ben sizin ortak koştuklarınızdan nasıl korkarım?” Şu halde bu iki gruptan hangisi güvende olmaya daha layıktır? Eğer biliyorsanız söyleyin.

82. İman edip de imanlarına zulüm karıştırmayanlar; işte güven onlaradır ve doğru yolda olanlar da onlardır.

MUSTAFA ÇEVİK

80-82 Bunun üzerine kavmi, İbrahim ile tartışmaya başladı. İbrahim de onlara şöyle dedi: “Rabbim beni yaratılışımızın sebebi olan doğru yola iletmişken, siz kalkmış benimle tartışıyorsunuz. Ben sizin Allah’tan başka ilahlık yakıştırdıklarınızdan korkmuyorum. Rabbim dilemedikçe hiç kimse bana zarar veremez, Rabbimin ilmi her şeyi kuşatmıştır. O, her şeyi görüp gözetendir.” Sizler hiçbir delile dayanmadan düzmece ilahlar edinip Allah’a ortak koşmaktan korkmazken ben neden sizin ortak koştuklarınızdan korkacakmışım? Şimdi söyleyin bakalım iki taraftan hangisi korkudan emin olmak bakımından kendisini daha güvende hissetmeli, siz mi yoksa ben mi?” Şüphesiz, Allah’a yürekten iman edip, imanlarına şirk ve küfür karıştırmayan kimseler güvende olmayı hak etmişlerdir. Çünkü bunlar doğru yolda olanlardır.

MEAL AÇIKLAMASI

80. Bunun üzerine Biz de müşriklerden değiliz” demeleri gereken kavmi, böyle demek yerine, tahtlarının sallanmaya başladığını gören kavminden ileri gelenlerin kışkırtmasıyla İbrahim’le tartışmaya girdi. Amaçları İbrâhim’e gözdağı vermekti. O da tehditlerin kendisini etkilemeyeceğini hissettiren bir dille ve tek başına hepsine meydan okuyarak şöyle dedi: “ Rabbim beni doğru yola ilettiği halde, siz kalkmış Allah hakkında benimle tartışmaya mı giriyorsunuz? Şunu iyi bilin ki ben sizin O’na ilahlık yakıştırıp kendilerine bile fayda ve zararı olmayan ortak koştuklarınızdan, putlaştırdığınız şahıslardan korkmuyorum. Rabbim benim hakkımda kötü bir şey gelmesine izin vermedikçe hiç kimse bana zarar veremez. Ancak Rabbimin dilediği olur; O ne yazmışsa başıma ancak o gelir. Rabbimin sınırsız ilmi her şeyi kuşatmıştır. Ey halkım! Gerçekler ortadayken hala düşünüp kendinize gelmiyor ve öğüt almıyor musunuz?”

81. Tehditlerinizle beni korkutacağınızı zannediyorsanız nafile! “ Onların ortaklığı konusunda Allah size hiçbir delil vermemiş ve hiçbir yetki tanımamışken, O’na ortak koşmaktan korkmuyorsunuz da ben sizin şirk koştuğunuz sahte ilahlarınızdan neden korkacakmışım? Eğer biliyorsanız haydi cevap verin bakalım. Hak olan ilaha ortak koşan ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayan bu iki gruptan hangisi Allah’ın azabından emin olarak yaşamaya ve güvende olmaya daha layıktır, siz mi yoksa ben mi? Her şeyi yaratan, her şeye gücü yeten bir Allah’a inanan müminler mi yoksa âciz ve zayıf yaratılmışlara bel bağlayıp, onları Allah’a ortak koşan müşrikler mi? Rabbim bize akıl etmeyi, gerçekler üzerine düşünmeyi öğretiyor.”

82. Şüphesiz, İbrâhim gibi Allah’a yürekten iman edip de imanlarına şirk ve küfür gibi herhangi birzulüm karıştırmayanlar var ya; işte her türlü güven onlaradır ve hidayete erip doğru yolda olanlar yalnız onlardır.

83-89

MEAL

83. Bu, İbrahim’e kavmine karşı verdiğimiz hüccetimizdir. İstediğimizi derecelerle yükseltiriz. Şüphesiz senin Rabbin hakimdir, bilendir.

84. Biz ona İshak ve Yakub’u bağışladık. Hepsini doğru yola ilettik. Ondan önce de Nuh’u ve onun soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u doğru yola eriştirdik. İyilik sahiplerine işte böyle karşılık veririz.

85. Zekeriya’yı, Yahya’yı, İsa’yı ve İlyas’ı da (doğru yola eriştirdik). Onların hepsi iyilerdendiler.

86. Yine İsmail’i, el-Yesa’ı, Yunus’u ve Lut’u da. Hepsini alemlere üstün kıldık.

87. Babalarından, soylarından ve kardeşlerinden de (kendilerine lütfettikklerimiz oldu). Biz onları seçtik ve doğru yola ilettik.

88. Bu, Allah’ın hidayetidir. Kullarından dilediğini bu hidayete eriştirir. Eğer onlar Allah’a ortak koşmuş olsalardı yapageldiklerinin tümü boşa giderdi.

89. Bunlar kendilerine kitap, hikmet ve peygamberlik verdiklerimizdir. Eğer bunlar, onları inkar ederlerse, (bilsinler ki) biz onları inkar etmeyecek bir topluluğu onlara vekil kılmışızdır.

MUSTAFA ÇEVİK

83-89 İşte bunlar, kavmine doğru olanı düşündürmesi ve ona davet etmesi için İbrahim’e vahyettiğimiz ayetlerimizdir. Biz dilediğimiz takdirde layık gördüklerimizin ilmini artırır, kavrayışını güçlendirip yüksek derecelerle ödüllendiririz. İşte bu yüzden İbrahim’e evlat olarak İshak’ı, ardından da torunu Yakub’u armağan ettik. Daha önce Nûh’u ilettiğimiz doğru yola onları da ilettik ve insanları doğru yola çağıran nebî ve resuller kıldık. Ayrıca İbrahim’in soyuna dayanan Davud, Süleyman, Eyyub, Yusuf ve Musa ile Harun’a da bu peygamberlik nimetini bahşettik. Biz, Allah’a yürekten yönelip teslim olanları işte böyle ödüllendiririz. Şüphesiz senin Rabbin hüküm ve hikmet sahibi, her şeyi hakkıyla bilendir. Zekeriyya, Yahya, İsa, İlyas, İsmail, Elyasa, Yunus ve Lût da insanları Allah yoluna davet eden elçilerimizdi. Hepsi erdemli, faziletli, görevlerini canla başla yerine getiren güzel insanlardı. Onları bu vasıflarından dolayı diğer insanlardan üstün saydık. Dahası onların çocuklarından ve kardeşlerinden layık gördüklerimize de peygamberlik bahşedip Kitap ve hikmet vererek seçkin kullarımız arasına kattık. Allah’ın rehberliği işte böyledir, kim Allah’ı rehber edinirse Allah da onu doğru yoluna iletir ve ödüllendirir. Şayet onlar Allah’tan başka Rab ve ilah edinmiş olsalardı, böyle ödüllere layık görülmez, iyilik adına yaptıkları da boşa giderdi. Şimdi ey Peygamber! Kavmin senin peygamberliğini ve Allah adına yapmakta olduğun daveti reddeder ve yüz çevirirlerse Biz de onların yerine davetimize sarılan ve Peygamber’i yalanlamayan bir topluluk getiririz.

MEAL AÇIKLAMASI

83. İşte bu, kavmine karşı doğru olanı düşündürmesi ve ona davet etmesi için İbrahim’e verdiğimiz güçlü muhakeme yeteneği, gerçekleri ortaya koyan delillerimiz ve vahyettiğimiz ayetlerimizdir. Biz takdirde uygun ve layık gördüğümüz kimselerin ilmini artır, kavrayışını güçlendirip manevî derecelerini yükseltiriz. Şüphesiz senin Rabbin hüküm ve hikmet sahibi olan hakimdir, her şeyi ve kimin neye lâyık olduğunu en iyi bilendir.

MEAL

101. Gökleri ve yeri yoktan yaratan O’dur. O’nun bir eşi yokken çocuğu nasıl olur? Her şeyi O yaratmıştır ve O her şeyi bilmektedir.

102. Rabbiniz Allah işte budur. O’ndan başka ilah yoktur. O her şeyin yaratıcısıdır, O’na kulluk edin. O, her şeye vekildir.

103. Gözler onu idrak edemez. O ise gözleri idrak eder. O latiftir, her şeyden haberdardır.

MUSTAFA ÇEVİK

101-103 Allah gökleri ve yeri mükemmel bir biçimde yaratıp, nizamlarını kurup, yasalarına bağlı yaşatmaktadır. O’nun ilmi ve kudreti sınırsızdır. Allah’ın ne yardıma ne ortağa ne de eşe ve çocuk edinmeye ihtiyacı yoktur. O, her şeyin tek doğrusunu bilendir. İşte Rabbiniz olan Allah budur ve O’ndan başka gerçek ilâh yoktur. O halde yalnız O’na kulluk edin. O, her şeyin üstünde bir vekildir. Her şeyi yaratan, rızıklarını veren, yaşatan, görüp gözeten Allah’tır. Hiçbir beşerî göz, Allah’ı görebilme özelliği ile yaratılmamıştır. O, bu gözlerle görülemez fakat O, her şeyi görüp gözetir. Allah’ın mahiyeti kavranamaz, O her türlü tasavvurun üstündedir. Akıl O’nun ilminin ve kudretinin sınırsızlığını idrak eder ama zatını kuşatıp, çevreleyemez. Allah her şeyin özünü bilen, ilmiyle her şeyi kuşatandır.

MEAL AÇIKLAMASI

101. Gökleri ve yeri mükemmel bir biçimde yoktan yaratan, nizamlarını kurup, yasalarına bağlı yaşatan O’dur. O’nun bir eşi benzeri yokken nasıl olur da çocuğu olur? Allah’ın ne yardıma ne ortağa ne de eşe ve çocuk edinmeye ihtiyacı yoktur. Her şeyi Allah yaratmıştır ve O her şeyin tek doğrusunu hakkıyla bilendir.

102. İşte kulluk etmeniz gereken Rabbiniz olan Allah budur. O’ndan başka ibadeti hak eden yasalarına uyulacak hiçbir gerçek ilah yoktur. O her şeyi yaratan rızıklarını veren, yaşatan, görüp gözeten ve yaratılanların idaresi O’nun elinde olan Allah’tır. O halde yalnız O’na ibadet ve kulluk edin. O, her şeyin üstünde görüp gözeten ve yöneten bir vekildir.

103. Her özelliği ile sınırlı olan insana ait gözler O’nu göremez, idrak edip kuşatamaz. Hiçbir beşerî göz, Allah’ı görebilme özelliği ile yaratılmamıştır. O ise her şeyi görüp gözetir, bütün akılları, bütün gözleri ve o gözlerin gördüklerini çepeçevre kuşatır. Allah’ın mahiyeti kavranamaz, O her türlü tasavvurun üstündedir. O her şeyin içyüzünü en ince ayrıntılarıyla bilip her şeye nüfuz eden latiftir, ilmiyle her şeyden haberdar olandır.

104

MEAL

104. “Size Rabbinizden açık deliller gelmiştir. Kim görürse yararı kendine, kim de kör olursa, kendi aleyhinedir. Ben sizin üzerinize bekçi değilim.”

MUSTAFA ÇEVİK

104 Ey insanlar! Rabbinizden size yaratılış sebebinizi açıklayan bu ilahi kitap gönderilmiştir ve size okunanları, söylenenleri anlayıp kavrayabilmeniz için akıl, hissedebilecek gönül, duyacak kulak ve görecek gözle birlikte basiret bahşetmiştir. Kim gerçekleri görür, duyar, akleder, davet edildiği doğru yola yönelirse, kendi lehine, hayrına bir iş yapmış olur. Kim de gerçeklere gözlerini, kulaklarını ve gönlünü kapatıp, aklını işletmeyip, inkâr ederse kendi zararına bir iş yapmış olur. Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Ben sizi zorla gerçeklere inandırmak için başınıza dikilmiş bir bekçi değilim.”

MEAL AÇIKLAMASI

104. Ey Resûlüm de ki: “ İşte, bu ilahi kitapla Rabbinizden size yaratılış sebebinizi açıklayan açık deliller gerçeği görmeniz için gelmiştir ve size okunanları, söylenenleri anlayıp kavrayabilmeniz için akıl, hissedebilecek gönül, duyacak kulak ve görecek gözle birlikte derin görüş kazandıracak basiret bahşetmiştir. Artık kim vahyin rehberliğinde bu gerçekleri görür duyar, akleder, davet edildiği doğru yola yönelirse kendi yararına bir iş yapmış olur. Kim de aklını işletmeyip inkâr eder, ısrarla gerçeklere gözlerini kapatıp görmek istemezse, kendi zararına bir iş yapmış olur. O halde de ki: “Benim görevim tebliğ ve temsildir. Ben sizi azaptan korumak ve zorla gerçeklere inandırmak için başınıza dikilmiş bekçi değilim.”

105-107

MEAL

105. İşte böylece ayetleri etraflıca açıklıyoruz ki, onlar “sen ders almışsın” desinler ve biz de bilen bir topluluğa bunu açıkça bildirmiş olalım.

106. Sana Rabbinden vahyedilene uy. O’ndan başka ilah yoktur. Allah’a ortak koşanlardan da yüz çevir.

107. Allah dileseydi onlar ortak koşmazlardı. Biz seni onların üzerine bekçi kılmadık. Sen onların üzerine vekil de değilsin.

MUSTAFA ÇEVİK

105-107 Biz böylece âyetlerimizi çeşitli biçimlerde ve çok yönlü açıklıyoruz. Müşrikler bunlar üzerinde akıllarını kullanıp düşünecekleri yerde, “Bunları kendin gibi bir kısım insanlardan öğrenmişsin.” diyorlar. Sen onlara aldırma! Âyetlerimizi yaratılışlarının sebebini düşünen ve ona uygun yaşamak isteyenler için ayrıntılı olarak açıklıyoruz. Sen Rabbinden indirilene uy, O’ndan başka gerçek ilah yoktur. Müşriklerden de yüz çevir. Ey Peygamber! Onların inatla davete karşı çıkmaları seni üzmesin. Allah insanları hak ve bâtıl olanı, seçme konusunda irade verip imtihan etmek üzere yaratmamış olsaydı, hiç kimse Allah’tan başkasını Rab ve ilah edinemez, O’na şirk koşamazdı. Biz seni de insanları zorla inandırmak için başlarına muhafız olarak dikmedik. Sen onların vekili de değilsin.

MEAL AÇIKLAMASI

105. İşte böylece ayetlerimizi çeşitli biçimlerde ve etraflıca açıklıyoruz. İnkârcılar kibir ve inatlarından dolayı “ Senin bu muhteşem ayetleri uydurmana imkân yok. Sen bu sözleri Ehl-i Kitap’tan birilerinden ders alıp iyi öğrenmişin sonra da bize anlatıyorsun. Sen peygamber değilsin, başkalarının etkisinde kalmışsın ” diyorlar. Ey Resûlüm! Ne derlerse desinler sen onlara aldırma. Biz âyetlerimizi hakikati idrak edipanlayan, yaratılışlarının sebebini düşünen ve ona uygun yaşamayı isteyen kimseler için ayrıntılı olarak açıklarız.

106. Rabbinden sana vahyedilen Kur’an’ın hükümlerine uy. O’ndan başka ibadeti hak eden hiçbir ilah hükmüne boyun eğilecek hiçbir gerçek otorite yoktur. Kişi kimin hükümlerine kanunlarına uyarsa, onun ilahı odur. Gerekçeleri ne olursa olsun, Allah’tan başka ilâhlara itaat eden, Allah ile beraber başka ilahlara yasama, yönetme, yargılama, cezalandırma hakkı veren o müşriklerden yüz çevir onlardan uzak dur. Çünkü onlar şirk içindedirler.

107. İnsanları hak ve bâtıl olanı, seçme konusunda irade verip imtihan etmek üzere yaratmamış olsaydı ve dilediği tercihi Allah yapsaydı onları zorla imana getirir ve hiç kimse Allah’tan başkasını ilah edinemez ve O’na şirk koşamazlardı. Fakat Allah, akıllarını kullanarak kendi özgür irâdeleriyle iman etmelerini istiyor. Yine de onlar, gerçeği anlama konusunda en ufak bir gayret göstermiyorlar. O hâlde, bırak ne hâlleri varsa görsünler; Biz seni zorla inandırmak için onların üzerine bekçi dikmedik. Sen onların üzerine vekil de değilsin. Senin görevin, hakîkati onlara ulaştırmaktan ibarettir.

108

MEAL

108. Onların Allah’tan başka taptıklarına sövmeyin ki onlar da aşırıya giderek bilgisizce Allah’a sövmesinler. Bu şekilde her ümmete yaptığını süslü gösterdik. Sonra dönüşleri Rabblerinedir ve O kendilerine yapmakta olduklarını haber verir.

MUSTAFA ÇEVİK

108 Ey mü’minler! Siz müşriklerin Allah’la birlikte başka ilah edinip de, yardım umarak peşlerinden gittiklerine sövmeyin ki onlar da size öfkelenip, cahillik ederek Allah’a sövmeye kalkmasınlar. Her topluma, yaşamayı tercih edip vazgeçmek istemediği nizam ile ahlakı sevimli gözükür. Sonunda Rablerinin huzurunda toplanıp tercihlerinden hesaba çekilecekler, o zaman Allah da onları hak ettikleri ile karşılaştıracak.

MEAL AÇIKLAMASI

108. Ey iman edenler! Siz müşriklerin, Allah’la birlikte başka ilah edinip yardım umarak peşlerinden gittiklerine ve dua edip yalvardıkları, Allah ile aralarına koyarak yardıma çağırdıkları kutsallarına, uğrunda kurbanlar kestikleri putlarına önderlerine, sakın hakaretler edip sövmeyin. Aksi takdirde onlar da cehaletlerinden dolayı size öfkelenip haddi aşarak Allah’a hakaret ederler. Böylece Allah’ın yasalarından başka yasalara uyanların sizlere sövmelerini meşru hale getirmiş ve bundan dolayı da büyük suç işlemiş olursunuz. Birçoğunuz itibariyle inandığınız değerleri tanımadan önce siz de onlar gibiydiniz. Biz her topluma doğru diye yaptıklarını ve vazgeçmek istemediği nizamlarını cazip ve sevimli gösteririz. Allah tarafından ortaya konulan yasalar gereğince, insanlar sürekli yaptıkları kötülükleri zamanla doğal ve olağan davranışlar olarak algılamaya, hatta bir süre sonra onları savunmaya başlarlar. Ne yaparlarsa yapsınlar, eninde sonunda dönüşleri Rablerinedir, Rablerinin huzurunda toplanıp tercihlerinden hesaba çekileceklerdir. O zaman Allah ne yaptıklarını ve ne hak ettiklerini bütün ayrıntılarıyla kendilerine bildirecektir.

109-110

MEAL

109. Kendilerine bir mucizenin gelmesi durumunda iman edecekleri konusunda bütün güçleriyle Allah’a yemin ettiler. De ki: “Mucizeler Allah katındadır.” Üstelik o gelse de onların yine iman etmeyeceklerinin bilincinde değil misiniz?

110. Ona ilk keresinde iman etmedikleri gibi biz onların kalplerini ve gözlerini çeviririz ve kendilerini taşkınlıkları içinde bocalar halde bırakırız.

MUSTAFA ÇEVİK

109-110 Müşrikler şayet kendilerine mucize gösterilirse, senin peygamberliğine ve Kur’an’ın Allah’tan gönderilmekte olan ilahi bir kitap olduğuna inanacaklarına dair Allah’a yemin ediyorlar. Sen onlara de ki: “Mucize göstermek Allah’ın elindedir.” Fakat Allah çok iyi biliyor ve siz de biliyorsunuz ki ey mü’minler! “Onların istedikleri tüm mucizeler gösterilse onlar yine inanmaz ve davet edildiklerine yönelmezler. Biz de onların ikiyüzlülükleri, azgınlıkları, nankörlükleri sebebiyle kalplerini ve gözlerini perdeler, körce ileri geri yalpa yapar halde kendi bataklıklarında bırakırız.”

MEAL AÇIKLAMASI

109. Müşrikler kendilerine bir mucizenin gelmesi durumunda senin peygamberliğine ve Kur’an’ın Allah’tan gönderilmekte olan ilahi bir kitap olduğuna iman edecekleri konusunda bütün güçleriyle Allah’a yemin ediyorlar. Bu sözleri duyan bazı ml’minler de onların imana gelmesi ümidiyle mucize göstermeni arzu ediyorlar. Sen onlara de ki: “ Mucize gösterip göstermemek tamamen Allah’ın elinde ve O’nun yetkisindedir.” Ey müminler! Onların mucize istemelerine bakmayın. İstedikleri tüm mucizeler gelse de kibir ve inatları yüzünden yine davet edildiklerine yönelip iman etmeyeceklerini bilmiyor musunuz?

110. Biz azgınlıkları, nankörlükleri sebebiyle onların kalplerini ve gözlerini perdeleyip hakikate karşı tersine çeviririz ve onları bataklıklarında azgınlıkları içinde bocalamaya terk ederiz. Onca delile rağmen davet edildiklerinde tıpkı ilkin iman etmedikleri gibi mucizeyi gördükten sonra da yine inanmazlardı.

111

MEAL

111. Onlara melekleri indirseydik, kendileriyle ölüler konuşsaydı ve her şeyi karşılarına toplasaydık Allah dilemedikçe yine iman etmezlerdi. Ancak onların çoğu bilmemektedir.

MUSTAFA ÇEVİK

111 Biz şirk ve küfrün batağından çıkmayı göze alamayanlara melekleri indirsek, ölüleri konuştursak ve her türlü mucizeyi de önlerine sersek Allah adına yapılan davete karşı kör ve sağır gibi davranırlar. Allah onların ilahi nizam ile yaşamaya layık olmadıklarını bilmektedir. Fakat onlar bu gerçeği de idrak edemezler.

MEAL AÇIKLAMASI

111. Biz o şirk ve küfrün batağından çıkmayı göze alamayanlara onlar istedi diye, bir mucize olarak melekleri indirip göstersek, ölüleri de mezarlarından çıkıp onlarla konuştursak ve hakikatin şahitleri olarak mucize türünden vadedilen her şeyi önceden önlerine sersek de Allah adına yapılan davete karşı kör ve sağır gibi davranırlar. Ve Allah zorla Müslüman olmalarını dilemedikçe yine iman etmezler. Allah onların ilahi nizam ile yaşamaya layık olmadıklarını bilmektedir. Ancak onların kendileri bu gerçeği bilmediği gibi, onların mucize görüp Müslüman olmalarını arzu edenlerin de çoğu bu gerçeği bilmiyorlar. Biz inkârlarıyla kalplerine mührümüzü vurmuşuzdur. Ancak önyargılarından kurtuldukları zaman mührümüzü açarız. Fakat sizler, bu tip insanların asla iman etmeyeceğini, kıyâmete kadar onlarla mücâdelenin kaçınılmaz olduğunu bileceksiniz.

112-114

MEAL

112. Bu şekilde her peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman ettik. Onlar aldatmak için, birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar. Rabbin dileseydi bunu yapmazlardı. Sen onları uydurduklarıyla baş başa bırak.

113. Ahirete inanmayanların kalpleri o sözlere meyletsin, onlardan hoşnut olsunlar ve kendilerinin yaptıklarını onlar da yapsınlar diye (böyle sözler fısıldarlar).

114. “Allah size açıklanmış bir şekilde Kitap indirmişken O’ndan başkasının hakemliğini mi isteyeceğim!” Kendilerine Kitap vermiş olduklarımız onun Rabbin tarafından hak üzere indirilmiş olduğunu bilirler. Sakın şüpheye düşenlerden olma.

MUSTAFA ÇEVİK

112-114 Kendilerini şeytanın akıl çelen yaldızlı, süslü yalanlarına teslim eden insanlar ve bunları insanlara fısıldayan cinlerden şeytanlar, bu eğilimleri sebebi ile her peygambere ve peygamberlerin Allah adına yapmakta oldukları davete düşmanlık ederler. Rabbin onları imtihan için serbest bırakmasaydı onlar bunu yapamazlardı. O halde siz onların kışkırtmalarından, aklınızı çelmesinden uzak durun, tuzaklarına düşmeyin. Bu şeytanlar ve onların izinden gitmekte olanların amacı, âhirete inanmak istemeyenleri, yaldızlı yalanlar ve boş hayallerle kendilerine bağlamak, Allah’tan uzaklaştırıp kendilerine kul, köle etmektir. Sen onlara de ki: “Niçin yaratıldığımızı ve nasıl yaşamamız gerektiğini apaçık ortaya koyan bu ilahi kitap gelmişken neyin doğru, neyin yanlış olduğuna hüküm vermek konusunda ondan başka hakem mi arayacağım?” Ey Peygamber! Kendilerine daha önce vahiylerimizi içeren kitaplar verdiklerimiz de iyi bilirler ki bu Kur’an, insanları en doğru olanı yaşamaya davet için indirilmiş gerçeğin ta kendisidir. Bundan asla şüpheniz olmasın.

MEAL AÇIKLAMASI

112. Bu şekilde her peygambere ve peygamberlerin Allah adına yapmakta oldukları davetin karşısında şeytanlaşan insan ve cinlerin şeytan olanlarından düşman bir şebeke var etmişizdir. Onlar günahı cazip gösterip aldatmak için, birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar. Gerçi Rabbin zorlayıcı düzen koysaydı da onları imtihan için serbest bırakmayı dilemeseydi ve tercihi onlara bırakmasaydı bunu yapamazlardı. Ama o zaman da imtihan olmazdı. O halde sen onların kışkırtmalarından uzak dur ve uydurdukları iftiralarıyla baş başa bırak. Rahatça inkârlarının özgürlüğünü yaşasınlar. Nasılsa hesabımıza gelecekler.

113. Bu şeytanlar ve onların izinden gitmekte olanların amacı; ahirete inanmak istemeyenlerin kalpleri o yalan yaldızlı sözlere kansın, boş hayallerle onlardan hoşlansınlar ve işledikleri suçu işlemeye devam etsinler, böylece de Allah’tan uzaklaşıp kendilerine kul, köle olsunlar diye böyle sözler fısıldarlar.

MEAL

120. Günahın gizli olanını da açık olanını da bırakın. Günah kazananlar yaptıklarının karşılığını göreceklerdir.

MUSTAFA ÇEVİK

120 Ey mü’minler! Sizler Allah’ın yasakladıklarından uzak durun, onları açıktan ya da gizli olarak yapmaktan sakının. Unutmayın ki günah işleyenler mutlaka bunun cezasını çekeceklerdir.

MEAL AÇIKLAMASI

120. Ey mü’minler! Allah’ın her şeyi bildiğine iman eden biri olarak ister insan öldürme, yalan, dedikodu, iftira gibi açık olsun ister kalpte işlenen küfür, şirk, inkâr gibi gizli olsun, günahın her türlüsünden uzak durup kaçının. Unutmayın ki bilerek ve sürekli günah işleyenler mutlaka yaptıklarının cezasını çekeceklerdir.

121

MEAL

121. Üzerine Allah’ın adı anılmamış olan (hayvanın eti)nden yemeyin. Şüphesiz o fısktır (yoldan kaymadır). Doğrusu şeytanlar dostlarına, sizinle tartışmaları için telkinde bulunmaktadırlar. Eğer onlara itaat ederseniz o zaman siz de müşrik olursunuz.

MUSTAFA ÇEVİK

121 Allah’ın sizin için yarattığı ve helal kıldığı nimetlerini yiyip içerken, Allah’ı anmayı unutmayın. Üzerinde Allah’ın adının anılmayıp başkasının adı anılarak kesilmiş hayvanların etlerini yemeyin, böyle yapmak insanı Allah’a karşı duyarsızlaştırır. Şeytan ve şeytanı dost edinmiş insanlar bu konularda sizlerin kafasını karıştırmak, tartışma içine çekmek için size fısıldayıp telkinlerde bulunurlar. Şayet onlara uyarsanız siz de müşriklerden olursunuz.

MEAL AÇIKLAMASI

121. Üzerine Allah’ın adı anılmadan Besmelesiz ve başkasının adı anılarak kesilen hayvanların etlerini yemeyin. Şüphesiz bu büyük bir günah ve isyan olup yoldan çıkmaktır ve insanı Allah’a karşı duyarsızlaştırır. Doğrusu şeytanlar ve şeytanı dost edinmiş insanlar kafanızı karıştırıp sizinle tartışmaları için kendileriyle iş birliği halindeki dostlarına fısıldayıp telkinde bulunmaktadırlar. Bu telkinlerden biri de helal-haram konusunda hassasiyetin kaybolmasıdır. Eğer verdikleri hükmü benimseyerek onlara itaat ederseniz o zaman siz de onlar gibi Allah’tan başka varlıkların otoritesine boyun eğen müşriklerden olursunuz.

122-124

MEAL

122. Ölü iken dirilttiğimiz ve kendisine insanlar arasında yürümesini sağlayan bir ışık verdiğimiz kimse karanlıkların içinde kalıp da oradan çıkamayan kimse gibi olur mu! İşte kâfirlere yaptıkları böyle süslü gösterildi.

123. Bu şekilde her kentin suçlularını orada hile yapsınlar diye ileri gelen kimseler kıldık. Onlar gerçekte ancak kendilerine hile yapmaktadırlar ama bunun bilincinde değiller.

124. Onlara her ne zaman bir ayet (mucize) gelse: “Allah’ın peygamberlerine verilenin benzeri bize de verilmedikçe iman etmeyeceğiz” derler. Allah peygamberlik görevini kime vereceğini daha iyi bilir. Suç işleyenler Allah katında aşağılığa uğratılacak ve hile yapmalarından dolayı şiddetli bir azaba çarptırılacaklardır.

MUSTAFA ÇEVİK

122-124 Hiç manen ölmüş, karanlıklar içinde bocalayan kimse ile Allah’ın kendisini gerçeklerle buluşturup, imanla tanıştırıp, hayata kavuşturduğu kimsenin durumu bir olur mu? Fakat gel gör ki karanlıktan aydınlığa çıkmak istemeyen, bataklıkta yaşamak kendisine güzel görünen kimseyi hakikate inandıramazsın. Biz bir ülkede halkının istemesi ile o ülkenin önde gelen müşriklerinin şirk sistemleri kurmalarına engel olmayız. Sonra da onlar orada her türlü hile, düzenbazlık, entrika ve zulüm yapmaya başlarlar, aslında onlar böyle yapmakla kendi kuyularını kazarlar fakat bunun farkında olmazlar. Böylelerine ne zaman Allah’ın âyetleri tebliğ edilip de ona uymaya davet edilseler, hemen “Allah’ın peygamberlerine gelen âyetlerin benzerleri bize de gelmedikçe asla bunlara inanmayacağız.” derler. Oysa Allah, vahyi ve peygamberliği kime vereceğini çok iyi bilir. Bunlar elbette işledikleri suçların cezasını, Hesap Günü Allah’ın huzurunda toplandıklarında, şiddetli bir azapla karşılaşarak çekmeye başlayacaklar.

MEAL AÇIKLAMASI

122. Hiç henüz hidayetle ermediği için manevî anlamda ölü iken hidâyete ulaşmak üzere gayret sarf etmesinden dolayı imanla tanıştırıp dirilttiğimiz ve Allah’ın kendisine insanlar arasında doğru yolda yürümesini için kendisine ışık tuttuğu kimseyle, manen karanlıklar içinde kalıp da oradan bir türlüçıkamayan kimsenin durumu bir olur mu? İşte haramı-helal, çirkini-güzel gören kâfirlere yaptıkları ameller ve işledikleri günahlar bu şekilde önyargılarıyla süslü ve cazip gösterilmiştir. Ama gel gör kişeytana uydukları için, karanlıktan aydınlığa çıkmak istemeyen, bataklıkta yaşamak kendisine güzel görünen kimseyi hakikate inandıramazsın.

123. Biz halkın değer yargılarının bozulduğu her ülkenin helale-haram diyen önde gelen müşrik kimselerini kötü planlar yapmaları için iktidar imkânı vererek oranın suçluları kılarız ve şirk sistemleri kurmalarına engel olmayız. Derken onlar kendi memleketlerinde her türlü hile ve entrikalar çevirip zulüm yapmaya başlarlar. Kendini beğenmiş kibirli yöneticiler, yaptıkları her işin doğru olduğunu zanneder, öğüt ve uyarılara kulak vermezler. Bu yüzden de, sürekli fesat çıkarır, entrikalar çevirip dururlar. Halbuki onlar böyle yapmakla kendi kuyularını kazarlar çevirdikleri entrikalar, yalnız kendi aleyhlerine olur ama bunun farkında olmazlar. Zira yaptıkları her kötülük, yarın Diriliş Gününde cehennem azabı olarak karşılarına çıkacaktır.

124. Böylelerine her ne zaman Allah’tan bir ayet tebliğ edilip de ona uymaya davet edilse: “Allah’ın peygamberlerine gelen âyetlerin benzeri bize de gelmedikçe asla iman etmeyeceğiz” Muhammed’den ne eksiğimiz var? Bu dünyada güç, servet ve şöhret sahibi olan bizler, Peygamberliğe ondan daha lâyık değil miyiz? derler. Oysa onlar ne derse desin Allah peygamberlik görevini kime vereceğini ve neye göre belirleyeceğini çok iyi bilir. Hadlerini aşmakla suç işleyen o kimseler kibir ve küstahlıklarına denk bir ceza olarak Allah katında aşağılık bir duruma düşecekler ve kurdukları tuzaklardan ve çevirdikleri entrikalardan dolayı Hesap Günü Allah’ın huzurunda toplandıklarında şiddetli bir azaba çarptırılacaklardır.

125

MEAL

125. Allah kimi doğru yola eriştirmek isterse onun gönlünü de İslam’a açar. Kimi de sapıklığa düşürmek isterse onun da gönlünü adeta göğe yükseliyormuş gibi dar ve sıkıntılı eyler. İşte Allah iman etmeyenlerin üstüne böyle murdarlık bırakır.

MUSTAFA ÇEVİK

125 Allah, layık gördüğü kimsenin kalbini doğru yol olan İslam’a yöneltir. Sapmak isteyeni de sapıklığında bırakır. Böyle kimsenin kalbi de göğe yükseliyormuş gibi daralıp, iç sıkıntısı ile bunalır. Allah davetine sırt dönen nankörleri, sıkıntılar ve pislikler içinde bırakır.

MEAL AÇIKLAMASI

125. Allah doğru davranışlarından dolayı layık gördüğü ve yola geldiğini onaylamak istediği kimsenin gönlünü doğru yol olan İslam’a yöneltir. Yanlış davranışlarından dolayı niyet ve ameline göre sapmak isteyen ve yoldan saptığını onaylamak istediği kişinin de kalbini adeta göğe yükseliyormuş da nefes almakta zorlanıyormuş gibi daraltıp sıkıştırır ve sapıklığında bırakır. İşte Allah davetine sırt dönerek her türlü âyet ve delil karşısında bile iman etmeyen nankörleri böyle pislik ve azap içinde bırakır ve bocalayarak içinden çıkılmaz sıkıntılara sokar. İnsan göğe doğru yükseldikçe oksijen azalıp basınç düştüğünden göğsü daralıp teneffüs etmesi nasıl güçleşiyorsa, İslâm’ı içine sindiremeyenlerin de İslâm’a karşı içleri daralacak, İslâm’ı yaşayanlar çoğaldıkça daha da bunalacaktır.

126-127

MEAL

126. Rabbinin dosdoğru yolu işte budur. Öğüt alan topluluk için ayetleri etraflıca açıkladık.

127. Onlar için Rabblerinin katında esenlik yurdu vardır ve işlediklerinden dolayı O onların dostudur.

MUSTAFA ÇEVİK

126-127 Rabbinizin kitabı ile gösterdiği yoldan daha doğru yol yoktur. Biz âyetlerimizi aklını kullanıp doğru yolu bulmak isteyenler için apaçık bildiriyoruz. Allah âyetlerinin ışığında yürümeye çalışanları esenlik, güvenlik ve mutluluk yurduna ulaştıracaktır. Allah bu seçimlerinden dolayı da onların dostu ve yardımcısıdır.

MEAL AÇIKLAMASI

126. İşte Rabbinin Kur’an ile gösterdiği dosdoğru yolu İslâm budur ve daha doğru yol da yoktur. Biz aklını kullanıp düşünen öğüt ve ibret alan böylece de doğru yolu bulmak isteyen bir toplum için doğru ve eğri yolları işaret eden âyetlerimizi detaylıca açıklıyoruz.

127. O öğüt alıp Allah’ın âyetleri ışığında yürümeye çalışanlara Rabblerinin katında dert, tasa ve üzüntünün olmadığı esenlik ve mutluluk yurdu olan cennet vardır. Bu seçimlerinden ve sürekli yapmakta oldukları hayırlı işlerden dolayı Allah onların yardımcısı ve gerçek dostudur.

128

MEAL

128. Onların hepsini biraraya getirdiği gün: “Ey cin topluluğu! Siz insanlardan birçoğunu aldatarak kendinize çektiniz” (der). Onların insanlardan olan dostları da: “Ey Rabbimiz! Biz birbirimizden yararlandık. Sonra bizim için belirlemiş olduğun ecelimize erdik” derler. “Allah’ın diledikleri dışında, sizin sonsuza kadar kalmak üzere yerleşeceğiniz yer cehennemdir.” Şüphesiz Rabbin hakimdir, alimdir.

MUSTAFA ÇEVİK

128 Allah herkesi bir araya topladığı Hesap Günü, şeytan ve izleyicilerine şöyle seslenecek: “Ey şeytan ve şeytanı kendine dost edinmiş olanlar! Siz dünyada kendiniz Allah’ın davetinden yüz çevirdiğiniz gibi, başkalarını da bu günahın pençesine düşürüp peşinize takmak için çok uğraştınız. Birçoğunu da tuzağınıza düşürüp kendinize kul köle edindiniz.” Bunun üzerine şeytanların yoldaşı olan insanlar da Allah’a, “Ey Rabbimiz! Bizler dünyada iken birbirimizden çok yararlandık ve sonunda Senin bizler için tayin ettiğin sürenin sonuna gelip, inanmayıp yüz çevirdiğimiz gerçeklerle karşılaştık.” diyecekler. Allah da onlara şöyle diyecek, “Artık çok geç, bundan sonraki yeriniz yurdunuz ateştir ve Allah’ın dilemesi müstesna orada sürekli kalacaksınız. Allah’ın sizin hakkınızdaki takdiri budur. Allah hüküm ve hikmet sahibidir.”

MEAL AÇIKLAMASI

128. Allah mahşerde cinlerin ve insanların hepsini bir araya topladığı Hesap günü: “Ey cin taifesinden olan şeytan ve şeytanı kendine dost edinmişler topluluğu! Siz dünyada kendiniz Allah’ın davetinden yüz çevirdiğiniz gibi insanlardan birçoğunu da bu günahın pençesine düşürüp peşinize takmak ve azdırmak için çok uğraştınız Birçoğunu da tuzağınıza düşürmek suretiyle kendinize kul köle edindirip aldatarak aranıza kattınız ” diyecek. O insanlardan şeytanlara uyan ve veli edinip yoldaşı olan işbirlikçi dostları da Allah’a suçlarını itiraf ederek: “Ey Rabbimiz! Biz dünyada iken şeytanlarla karşılıklı yardımlaşarak birbirimizden çok yararlandık. Onlar bizi kandırmanın mutluluğunu yaşadı, biz de kandırılıp dünya zevklerine dalmanın mutluluğunu yaşadık. Biz, dünyaya ve cazibelerine kapılmada onların vesvese ve telkinlerine uyduk; onlar da bizi kandırmakla lezzet aldılar. Böylece zulüm ve haksızlıklarla dolu bir hayat sürdük ve sonunda, bizim için belirlemiş olduğun sürenin sonuna geldik. Ama yolumuzun yanlış olduğunu gördük ve inanmayıp yüz çevirdiğimiz gerçeklerle karşılaştık ” diyecekler. Allah da onlara şöyle diyecek: Artık çok geç Allah’ın dileyip belirledikleri dışında, sonsuza kadar kalmak üzere yerleşeceğiniz yeriniz yurdunuz içinde ölmeyeceğiniz cehennemdir. Allah’ın sizin hakkınızdaki takdiri budur ” Şüphesiz Rabbin tam hüküm ve hikmet sahibi hakimdir, ilminde sınır olmayan ve her şeyi hakkıyla alimdir.

129-131

MEAL

129. İşte böylece, kazandıklarına karşılık zalimlerin bir kısmını diğerlerinin peşlerine takarız.

130. “Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden, size ayetlerimi anlatan ve bu gününüzle karşılaşacağınız konusunda sizi uyaran peygamberler gelmedi mi?.” Onlar: “Kendi aleyhimize şahitlik ediyoruz” derler. Onları dünya hayatı aldattı ve kâfir oldukları konusunda kendi aleyhlerine şahitlik ettiler.

131. Böyle olması, halkı habersizken Rabbinin kasabaları (ülkeleri) haksızlıkla helak etmeyeceğindendir.

MUSTAFA ÇEVİK

129-131 Allah, davetinden yüz çevirip gerçeklerin üstünü örtenleri ve başkalarını da buna teşvik edenleri birbirine dost eder. Allah, Hesap Günü de bunlara şöyle seslenecek: “Ey insanlardan ve cinlerden müşrik ve kâfir olmayı seçenler! Size kendi içinizden ve kendi cinsinizden âyetlerimi okuyup duyuran, doğru olana davet eden elçiler gelmedi mi ve onlar sizi bugünün geleceği ile uyarmadılar mı?” Onlar da “Evet biz kendi aleyhimize şahitlik ederiz ki geldiler ve bizi bugünün geleceği ile de uyardılar, ama biz onları dinlemedik.” diyecekler ve böylece geçici dünya hayatına olan düşkünlüklerinin, kendilerinin müşrik ve kâfir olmalarına sebep olduğunu itiraf edecekler. Rabbin, peygamber ve kitap gönderip uyarmadıkça, bir belde halkını helak etmez.

MEAL AÇIKLAMASI

129. İşte böylece, işledikleri günahlar yüzünden, Allah’ın, davetinden yüz çevirip gerçeklerin üstünü örten zalimlerin bir kısmını halktan diğer bir kısmı ile dost edip onların başına idareci yaparız. Böylece inatları yüzünden birbirlerini ayartıp felakete götürürler

130. Allah, Hesap Günü de bunlara şöyle seslenecek: “Ey cin ve insan topluluğundan müşrik ve kâfir olmayı seçen sapkınlar. İçinizden, size ayetlerimi okuyup anlatan ve bugünle karşılaşacağınıza dair sizi doğru olana davet edip uyaran peygamberler gelmedi mi?” Bu soru üzerine onlar da: “ Ey Rabbimiz geldiler ve bizi bugünün geleceği ile de uyardılar ama biz onlara kulak vermedik Evet kendi aleyhimize ve haksız olduğumuza bizzat kendimiz şahitlik ediyoruz ” derler. Onlar zaten dünyada iken de kâfir olduklarını vicdanlarında hissediyor, fakat bilerek inkârı tercih ediyorlardı. İşte dünya hayatı onları aldattı ve geçici dünya hayatına olan düşkünlüklerinin, kendilerinin müşrik ve kâfir olmalarına sebep olduklarını itiraf edip kendi aleyhlerine şahitlik ettiler.

131. İşte bu da göstermektedir ki, senin Rabbin peygamber ve kitap gönderip uyarmadıkça halkı gerçeklerden ve Allah’ın kendilerinden ne istediğinden habersiz yaşayıp giderken hiçbir ülkeyi asla haksızlıkla helak etmez.

132

MEAL

132. Her birinin yaptıklarına göre dereceleri vardır. Rabbin onların yaptıklarından habersiz değildir.

MUSTAFA ÇEVİK

132 İyi bilin ki, her insanın bilerek ve isteyerek yaptığı her işe karşılık bir derecesi vardır ve Allah katında buna göre muamele görecektir. Senin Rabbin onların yaptıklarından habersiz değildir.

MEAL AÇIKLAMASI

132. İyi bilin ki Allah katında herkesin bilerek ve isteyerek yaptığı amellerine göre cennet ya da cehennemde elde ettikleri türlü türlü dereceleri vardır ve Allah katında buna göre muamele görecektir. Senin Rabbin onların hangi ameli hangi niyetle yaptıklarından habersiz ve yapılanlara karşı da kayıtsız değildir. O hâlde, ey insan, en yüksek dereceyi kazanmak için Rabb’ine kulluk et!

133

MEAL

133. Rabbin bir şeye muhtaç değildir, rahmet sahibidir. Dilerse sizi götürür ve sizi başka bir topluluğun soyundan türettiği gibi yerinize başkalarını yerleştirir.

MUSTAFA ÇEVİK

133 Ey insanlar! Sizin Rabbiniz kendi kendine yeten ve hiçbir şeye ihtiyacı olmayan Allah’tır. O, şefkat ve merhamet sahibidir. Dilerse, sizi ortadan kaldırıp yerinize başka bir topluluk getirir, tıpkı sizi başka insanların soyundan getirdiği gibi.

MEAL AÇIKLAMASI

133. Ey insanlar! Sizin Rabbiniz hiçbir şeye muhtaç değildir, her şey O’na muhtaçtır. Hem de şefkat ve merhamet sahibidir. Gerekli görüp de dilerse sizi ortadan kaldırır ve yerinize başka bir topluluk getirir. Tıpkı sizi başka bir topluluğun soyundan yarattığı gibi.

134

MEAL

134. Size vaad edilenler mutlaka gelecektir ve siz onun önüne geçemezsiniz.

MUSTAFA ÇEVİK

134 Size vaat olunan Hesap Günü’nün geleceğinden sakın şüpheniz olmasın, kimse ona engel olamaz.

MEAL AÇIKLAMASI

134. Allah tarafından başta kıyâmet ve Hesap Günü gibi size vaad edilen ne varsa mutlaka gelecektir ve sakın şüpheniz olmasın ki siz ona asla engel olamazsınız

135-136

MEAL

135. De ki: “Ey kavmim! Gücünüzün elverdiğini yapın, ben de yapıyorum. Bu yurdun (dünyanın) sonunun kimin olacağını yakında bileceksiniz. Şüphe yok ki, zalimler kurtuluşa eremezler.”

136. Kendi zanlarıyla: “Bu Allah’ın, bu da ortak koştuklarımızındır” diyerek Allah’ın yarattığı ekinden ve hayvanlardan Allah’a pay ayırdılar. Ortak koştukları için ayırdıkları Allah’a ulaşmaz. Allah’a ayırdıkları ise işte o ortak koştuklarına ulaşır. Ne kadar da kötü hüküm veriyorlar!

MUSTAFA ÇEVİK

MEAL AÇIKLAMASI

135. Ey Peygamber! Çağırıldıkları gerçeklere iman etmeyip davana iman edenlere düşmanlık edip saldıranlara meydan okuyarak de ki: “Ey kavmim! Elinizden geleni ardınıza koymayıp yapın, ben de insanları Allah adına davet konusunda elimden geleni yapacağım. Sonunda bu dünya yurdunda üstünlük ve şeref, âhirette ise cennet kimin olacak yakında göreceksiniz. Şüphe yok ki, varoluş gayesine aykırı hareket eden zalim nankör, müşrik ve kâfirler asla mutluluğa, şeytani amaçlarına ve kurtuluşa eremezler.”

136. Bunlar bir de kalkıp Allah’ın yarattığı ekin ve koyun, keçi gibi evcil hayvanlardan Allah için bir pay ayırıp bu Allah’ın hakkıdır diyerek güya yakınlığımızı umuyorlar. Diğer taraftan da kendi bâtıl iddialarınca “Bu pay, Allah’a ait; şu da Allah’la birlikte bizi koruyan, yöneten ve ortak yaptığımız ilâhlarımızın hakkıdır” bölüştürmede bulunurlar. Fakat yine de işlerine geldiği gibi davranır ve kendi ilâhlarına ayırdıklarını onlar için harcarken, Allah için ayrılan payı ise Allah zengindir, ihtiyacı yoktur gerekçesiyle Allah için sarf etmeyip, put edindikleri ilâhları uğruna kullanırlar. İlah edindikleri için ayırdıkları paylar onları putperest yaptığı gibi, Allah için ayırdıkları payın da hiçbir anlamı ve değeri yoktur. Böyle yapmakla ne kötü hüküm verip, kendi kanunlarını da ne kötü uyguluyorlar!

137-138

MEAL

137. Bunun gibi hem kendilerini helak etsin hem de dinlerini iyice karıştırsınlar diye müşriklerin çoğuna, ortak koştukları şeyler, çocuklarını öldürmelerini cazip göstermiştir. Allah dileseydi bunları yapmazlardı. Sen onları uydurduklarıyla başbaşa bırak.

MEAL

158. Onlar kendilerine meleklerin yahut Rabbinin veya Rabbinin bazı ayetlerinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbinin bazı ayetlerinin geldiği gün, önceden iman etmemiş veya imanıyla bir iyilik kazanmamış kimseye artık iman etmesinin bir yararı olmayacaktır. De ki: “Bekleyin, biz de beklemekteyiz.”

MUSTAFA ÇEVİK

158 Bu müşrikler Kur’an ile bildirilenlere iman etmek için kendilerine meleklerin gelmesini ya da Rablerinin görünmesini veya başlarına helak edici bir azabın gelmesini mi bekliyorlar? Fakat o yok edici azap geldiğinde, uyarılıp, davet edildiği halde, iman etmemiş veya iman ettiğini söylediği halde gereklerini yerine getirmemiş kimselere imanlarının hiçbir yararı olmayacaktır. Sen onlara de ki: “Bekleyin bakalım o geleceği kesin olan günü, Biz de başınıza gelecekleri görmeyi bekleyeceğiz.”

MEAL AÇIKLAMASI

158. Allah’ın ayetlerini yalanlayan bu müşrikler, Kur’an ile bildirilenlere iman etmek için daha neyi bekliyorlar? İlle de kendilerine ölüm veya azap meleklerinin gelmesini yahut Rabbinin bizzat gelip görünmesini veya Rabbinden helak edici bir azabın gelmesini mi bekliyorlar? Rabbinin kıyametle ilgili, kesin işaretleri ve yok edici azap geldiğinde, önceden uyarılıp, davet edildiği halde iman etmemiş veya iman ettiğini söylediği halde gereklerini yerine getirmediği ve hayır işlemediği için imanının hayrını görmemiş olan kimseye, tövbe kapısının kapandığı gün artık iman etmesinin hiçbir yararı olmayacaktır. Ey Resûlüm! Sen onlara de ki: “ Ya şimdiden iman edin ve faydalı işler yapın, ya da geleceği kesin olan o günü bekleyin bakalım. Doğrusu biz de sizin başınıza gelecekleri bekleyip göreceğiz.”

159

MEAL

159. Dinlerini parça parça eden ve kendileri de değişik gruplara ayrılan kimselerle senin bir ilişiğin yoktur. Onların işleri Allah’ladır ve sonra O kendilerine ne yaptıklarını bildirir.

MUSTAFA ÇEVİK

159 Allah’ın daveti olan dini bölüp parçalara ayıranlarla senin hiçbir ilişiğin olmaz. Allah onların bu yaptıklarının hesabını elbette soracaktır.

MEAL AÇIKLAMASI

159. Allah’ın vahyettiği kitaplarını tahrif ederek ve bir kısmını uygulayıp, bir kısmını uygulamaktan kaçınarak Dinlerini, bölen, parça parça edip tanınmaz hale getiren ve böylece birbirine düşman gruplara ayrılan ve belli kişiler etrafında toplanan kimselerle senin hiçbir ilişiğin ve benzerliğin olamaz. Onlara yapabileceğin de bir şey yoktur. Unutma ki, onların cezalandırılma işi Allah’a kalmıştır. Ve sonra bir gün gelecek, Allah onlara ne yaptıklarını tek tek bildirecektir ve yaptıklarının hesabını elbette soracaktır.

160

MEAL

160. Kim bir iyilik getirirse ona on katı karşılık vardır. Kim de bir kötülük getirirse o da ancak yaptığının misliyle cezalandırılır ve onlara haksızlık edilmez.

MUSTAFA ÇEVİK

160 Her kim Allah’ın huzuruna salih amelleri ile gelirse, Allah da yaptığının karşılığı on kat fazlasını mükâfat olarak verecektir. Her kim de doğru olana engel olmaya çalışırsa, onun da yaptığına karşılık cezası verilecektir. Allah hiç kimseye haksızlık etmez.

MEAL AÇIKLAMASI

160. Her kim Allah’ın huzuruna bir iyilik ve tevhitle gelirse ona Allah’ın rahmeti gereği mükâfat olarak yaptığının on kat fazlası karşılık vardır. Kim de bir kötülükle Rabbinin huzuruna gelirse Allah’ın adaleti gereği o da ancak yaptığının dengiyle cezalandırılır. Onlar zerre kadar haksızlığa uğratılmazlar. Çünkü Allah hiç kimseye haksızlık etmez.

161-163

MEAL

161. De ki: “Şüphesiz, Rabbim beni doğru yola, dosdoğru dine, tevhid inancı üzere olan İbrahim’in dinine iletti. O, Allah’a ortak koşanlardan değildi.”

162. De ki: “Benim namazım, ibadetlerim, yaşamam ve ölümüm hep alemlerin Rabbi olan Allah içindir.”

163. “O’nun ortağı yoktur. Bana böyle emredildi ve ben Müslümanların ilkiyim.”

MUSTAFA ÇEVİK

161-163 Ey Peygamber! Sen gerçeğe karşı gözlerini kapayıp kulağını tıkayanlara de ki: “Rabbim beni dosdoğru bir yola (dine), şirkten arınmış olan İbrahim’in yoluna iletti. İbrahim hiçbir zaman şirk koşanlardan olmamıştı.” Ve de ki: “Benim namazım, bütün ibadetlerim hayatım ve ölümüm, âlemlerin Rabbi olan Allah içindir. O’nun yaratmasında ve yönetmesinde hiçbir ortağı yoktur, yaratma da yönetme de Allah’a aittir. O’nun bilgisi ve kudreti sonsuzdur, ben de O’ndan başkasını Rab ve ilah edinmemekle emrolundum. Ben Allah’a teslim (müslüman) olanların ilki ve öncüsüyüm.”

MEAL AÇIKLAMASI

161. Ey Peygamber! Sen gerçeğe karşı gözlerini kapayıp kulağını tıkayıp dinlerini parçalayanlara de ki: “Şüphesiz, Rabbim beni doğru yola, dosdoğru dine diğer bütün Peygamberlerin ortak mesajı olan tevhid inancı üzere ve şirkten arınmış olan İbrahim’in dinine iletti. İbrahim, hiçbir zaman Allah’a ortak koşanlardan olmamıştı.”

162. Ve Ey Müslüman! Atamız İbrâhim diyenlere örnek olma adına ve onun dininin hayatın pratiğine nasıl yansıtılacağını gösterme adına de ki: “Benim namazım duam ve hac, kurban gibi diğer tüm ibadetlerim, hayatım ve ölümüm kısacası her şeyim alemlerin Rabbi olan Allah içindir.” Sadece O’nun rızasını kazanmak için ve yalnızca O’na yönelerek duâ ve ibâdet ederim; ancak O’nun egemenlik ve otoritesine boyun eğerek yaşarım ve ancak O’nun uğrunda canımı veririm!

163. “O’nun yaratma ve yönetme ve yasa koymada hiçbir eşi yardımcısı veya ortağı yoktur. Yaratma da yönetme de Allah’a aittir. Allah hükümlerin en dorusunu verir. Hükmünde ortak tanımaz. Bana böylece O’ndan başkasını Rab ve ilah edinmemek emredildi ve ben bu ümmette Allah’a teslim olmuş Müslümanların öncüsü ve ilkiyim.”

164

MEAL

164. De ki: “Allah her şeyin Rabbi iken ben O’ndan başka kendime Rab mi arayacağım? Herkesin kazandığı ancak kendinedir. Hiçbir günahkar başkasının günahını yüklenmez. Sonra dönüşünüz Rabbinizedir ve O size hakkında görüş ayrılığına düştüğünüz şeyleri bildirir.

MUSTAFA ÇEVİK

164 De ki: “Allah her şeyin Rabbi iken, ben O’ndan başka bir Rab mı arayacağım?” Herkesin yapıp ettiği kötülükler ve yerine getirmediği sorumlulukları yalnızca kendisini bağlar. Hiç kimse bir başkasının günahını yüklenmez, sonunda her insan kendi hesabını vermek üzere Rabbinin huzuruna getirilecektir ve orada yaptıklarıyla yüzleşecektir. O, çekişip durduğunuz şeylerin hakikatlerini size açık bir şekilde bildirecektir

MEAL AÇIKLAMASI

164. Ey Resûlüm! Gelin bizim inandığımız gibi yaşayın diyenlere de ki: “Allah her şeyin Rabbi iken ben O’ndan başka kendime Rab mi arayacağım? Herkesin yapıp ettiği kötülükler ve yerine getirmediği sorumlulukları yalnızca kendisini bağlar. Ve herkesin kazandığı sevap günah ancak kendinedir. İnsanların yaptığı eylemler yalnızca kendilerini ilgilendirir. Hiçbir kimse başkasının günahını ve sorumluluğunu yüklenmez. Hiçbir kimse de günahsız olarak azap görmez. Sonunda hesap vermek üzere dönüşünüz Rabbinizedir ve orada yaptıklarıyla yüzleşecektir. Döndüğünüzde O, size neyin hak ve doğru olduğunu hakkında çekişip anlaşmazlığa düştüğünüz her şeyi açık bir şekilde bildirecektir. Öyleyse, inanç ve davranışlarınızı bu hakîkate göre belirleyin ve yaratılış gayenize uygun bir hayat sürün.

165

MEAL

165. Sizi yeryüzünün halifeleri yapan ve verdikleriyle sizi imtihan etmek için bazılarınızı bazılarınızdan derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphesiz Rabbin cezalandırmayı hızlı yapandır ve O bağışlayıcı, rahmet edicidir.

MUSTAFA ÇEVİK

165 Allah sizi yeryüzünde yaratılış sebebiniz olan Allah merkezli bir hayatı yaşayın diye halifeler olarak görevlendirmiştir ve bahşettiği nimetleri bu uğurda kullanış biçiminizle de imtihan etmektedir. Kiminizi kiminize üstün kıldığı kabiliyetlerinizi kullanış biçiminizle de deneneceksiniz. Şüphesiz Rabbiniz bahşettiği nimetlere karşı nankörlük ederek davetinden yüz çevirenleri şiddetli bir azapla cezalandırır. Tevbe edip de yanlışlarından, doğru olana dönüp, sorumluluklarını yerine getirenlere karşı da Rabbimiz merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.

MEAL AÇIKLAMASI

165. Sizi yaratılış sebebiniz olan Allah merkezli bir hayatı yaşayın diye yeryüzünün Allah’ın hükümlerini uygulamakla yükümlü halifeleri yapan ve verdikleriyle bahşettiği nimetleri bu uğurda kullanış biçiminizle sizi imtihan etmek için mal, makam, servet, güç, zekâ gibi bazı hususlarda bazılarınızı bazılarınızdan derecelerle üstün kılan O’dur. Üstünlüklerinizi kardeşlerinizle paylaşıp paylaşmayacağınıza bakar. Kiminizi kiminize üstün kıldığı kabiliyetlerinizi kullanış biçiminizle de deneneceksiniz. Şüphesiz Rabbin bahşettiği nimetlere karşı nankörlük ederek davetinden yüz çevirenleri, şiddetli bir azapla cezalandırması çok çabuk olandır. İstese bu cezayı dünyada hemen verebilir ama O kullarına mühlet veriyor, O tevbe edip de yanlışlarından, doğru olana dönüp, sorumluluklarını yerine getirenlere karşı da bağışlayıcı, İman eden kimseye şefkatli ve merhametlidir.