Furkan Suresi

2. Göklerin de yerin de mülkü hakimiyeti ve egemenliği, sadece O’na aittir. Onların iddialarının aksine Allah asla çocuk edinmemiştir ve melekler O’nun kızları değildir. Yönetiminde mülkünde ve hükümranlığında katiyen ortağı yoktur ve olması da mümkün değildir. Her şeyi mükemmel bir düzen içerisinde O yaratmış, evrene yerleştirdiği yasalar çerçevesinde belli bir plan ve kader tayin edip, ona ince bir ölçü ve nizam tayin etmiştir. Yarattığı varlıkları değişmez bir yasaya göre yaratmıştır. Yaratılış yasasını kimsenin değiştirmeye gücü yoktur. Allah’ın yasalarında hiçbir tutarsızlık, hiçbir haksızlık göremezsiniz. Allah’ın yasaları insanların yasaları gibi yazboz yasaları değildir. İnsanların çıkarlarına göre değiştirilemez. Şu hâlde insanların yapmaları gereken şey bütün bu nimet ve rahmete şükretmek, sadece Allah’a kulluk etmek, O’nun elçilerine inanıp emirlerine itaat etmektir.

3.Gerçek bu iken insanların çoğu Allah’a inanmakla beraber, tek başına Allah’ı yeterli görmeyip, hiçbir şey yaratamayan, yaratmak bir yana aksine kendileri de yaratılmış olan bir kısım âciz insanlara bağlılık gösteriler. Allah ile aralarında sahte ilahlar edinip onların peşine düşüyorlar. Böylece kendilerine şefaatçi olacaklarını umdukları bazı varlıkları O’na ortak koşmaktadırlar. Hâlbuki Allah’la birlikte ilah edinip O’na ortak koştukları kimseler, hiçbir şey yaratamazlar, aksine kendileri de yaratılmıştır. Hayatı kısaltmaya, uzatmaya ve ölüleri yeniden diriltmeye de güçleri yoktur. Kendilerine dahi hiçbir zarar ya da faydaları da dokunmaz, bir kötülüğü önlemeye de güçleri yetmez. Hal böyleyken inkâr edenler kendilerine Allah’tan başka yasa koyucular edindiler. İnsanların yasalarına uymak suretiyle, onları ilah edinerek onlara taptılar. Onlar kendilerinde; yasa yapma, yaptıkları yasalarıyla da insanları yönetme hakkı olduğunu zannediyorlar. Onların yaptığı şey Allah’ın verdiği nimetleri haksız şekilde paylaşmak, insanların bir kısmını yoksul bırakmaktır.

4. İşte bu yüzdendir ki, hakikati inkâr edenler bir de kalkmış, kendilerine tevhidi anlatmak üzere gönderdiğimiz elçimizin peygamberliğine inanmıyor ve ona vahyedilen Kur’ an hakkında şöyle diyorlar: “Bu Kur’an olsa olsa Muhammed’in birilerinden yardım alarak ya da kendi kafasından uydurduğu yalan ve iftiradan başka bir şey değildir. Onu çocukluğundan beri tanıyoruz. Okuma yazma bilmediğini de biliyoruz. Vahiy dediği bu sözlerin ona ait olması mümkün değil. Üstelik bunları uydururken, Yahudi ve Hristiyanlardan bazıları da kendisine mutlaka yardım etmiştir” dediler. Çünkü söyledikleri öyle tek başına birinin kendi kafasından söyleyeceği sözlere benzemiyor diyerek gerçeği yalanlamaya çalıştılar. Aslında bu sözleriyle, Kur’an’ın insanüstü bir kaynaktan geldiğini itiraf ediyor, ama kibir ve inatçılıkları yüzünden hakikati kabullenmek istemiyorlar. Böylece onlar gerçeği çarpıtarak bile bile haksızlığa ve iftiraya başvurdular. Hem de hesabı zor bir iftira.

5. Ardından yeni bir iftira daha attılar. Dediler ki: Bu ayetler, eskilerin masallarıdır. Muhammed, kendisi okuma yazma bilmediği için ücret karşılığı onları başkasına yazdırıyor. Bu hikâyeler sabah akşam kendisine okunup duruyor. Bu yüzden hepsini ezberden okuyabiliyor diyerek gerçeği yalanlamaya çalışıyorlar. Böylece onlar bu çirkin yakıştırma ve karalamayla ilahi kelama haksızlık etmektedirler.

6. Ey Peygamber! Sana bu tür iftiralar atan müşriklere de ki: “Aklınızı biraz kullanıp, samimi bir yaklaşımla Kur’an’ı incelerseniz, Muhammed veya bir başkasının Kur’an’ı uydurmuş olmadığını açıkça göreceksiniz. Tam tersine, göklerdeki ve yerdeki bütün gizli açık tüm yaptıklarınızı da sırları da bilen, her şeyden haberdar olan ve onları yaratan Allah’ın indirdiği vahiydir. Öyleyse, kibir ve inadı bırakın da gelin Rabbinizin merhametine sığının. Tövbe etmek için hâlâ geç kalmış sayılmazsınız. Allah bu nankör ve cahil tutumunuza rağmen size doğru olanı anlayıp ona yönelmeniz için zaman tanımaktadır. Yaptığınız iftiralardan, söylediğiniz yalanlardan vazgeçin. Allah kullarının hak ettikleri cezayı vermek için acele etmez. Unutmayın ki O, tevbe eden kullarına karşı çok bağışlayıcı olan Gafûr ve çok merhametli olan Rahim’dir. Eğer tövbe eder ve peygambere iman ederseniz, sonsuz merhametiyle sizleri affedecektir.

7. Senin bütün çabana rağmen ilâhî daveti inkâr edenler, bu tür iftiralarla bir yere varamayacaklarını anlayınca, Muhammed’in sade ve doğal bir insan olmasına da şaşırarak şöyle dediler: “Bu elçilik davasını güden kimseye ne oluyor, nasıl bir peygamber ki bizim gibi yemek yiyor, su içiyor, acıkıyor, uyuyor basit insanlar gibi ihtiyacını sağlamak için çarşılarda pazarlarda geziyor? Hâlbuki gerçekten Peygamber olsaydı bizlerden üstün olurdu. Onun durumu bize benzememeliydi. Üstelik istediğimiz mucizelerin hiçbirini de gösteremiyor. Yanında O’na şahit olup kendisini doğrulayacak bir melek de yok. Ona Allah tarafından gözlerimizle görebileceğimiz, uyarıcı bir melek gönderilmesi ve bizi uyarıp davetini onunla birlikte yapması gerekmez mi?”

8. Yahut gökten kendisine Allah tarafından verilen bir hazine olmalı ki geçimini sağlamaya ihtiyacı kalmasın. Yahut kendisinin meyvelerinden yiyeceği, bizlerin de daha önce hiç görmediğimiz güzellikte bir bahçesi buralarda olması gerekmez mi? Ve Allah’ın nurunu söndürmek için ne yapacaklarını şaşıran bu zalimler birbirlerine ve Kur’an’dan etkilenen i insanlara: Siz Muhammed’in davetine uyarsanız, olsa olsa, ilahlarımıza dil uzattığı için onların lanetine uğrayan büyülenmiş bir adama uymuş olursunuz” dediler. İnatlarına inat kattılar ve Resul’e inananların akıllarını çelmeye çalıştılar.

9. Ey Peygamber! Sen onların bu yalan ve iftiralarına aldırma. Gerçeği çarpıtmak için sana yakıştırdıkları kötü sıfatlara bir bak. Sana gelen vahye inanmamalarına gerekçe bulmak için ne kadar da şaşkın ve kararsız bir şekilde yalan yanlış iddialara umut bağlıyorlar. Senin için kimi zaman büyücü, kimi zaman büyülenmiş, bazen deli, bazen de şâir diyerek nasıl saçma ve anlamsız bahaneler üretip hadsiz benzetmeler yaptılar da çıkmaza girip doğru yoldan iyice saptılar. İnkârlarını sana ve sana uyanlara kabul ettirmek için nasıl muhakemeler kuruyorlar. Bu gidişle artık bir daha doğru yolu bulamazlar.

10. O Allah tek yücedir ve cömert olandır ki istese o müşrik ve kâfirlerin, sana yakıştırdıklarından çok daha fazlasını ve iyisini verir. Hatta bu dünyada da ahiret hayatında da içlerinden ırmaklar akan bağlar, bahçeler verir ve senin için muhteşem saraylar ihsan eder. Fakat bunları âhirete bıraktı ki o ahiret, daha hayırlı ve bâkidir. O’nun sana olan nimet ve ikramı sonsuzdur. Şunu bil ki onların bu istekleri, inanmamak için ürettikleri bahanelerden ibarettir.

11. Kâfirlerin bunca itirazlarının arkasında yatan gerçek sebep şudur. Onlar senin peygamberliğine inanmamanın ve Allah’a şirk koşmanın sonucunda cezalandırılacaklarına inanmıyorlar. Aslında onlar senin hakkında o yakışıksız sözleri söylemekle kalmadılar. Bilakis bunları söylemekle, dünya hayatını tercih etmiş oldular. Ayrıca çok mala sahip olanları gözlerinin önüne getirerek, ölümden sonraki hayatı ve kıyamet saatini de yalanladılar. Biz kıyamet gerçeğini alaya alan ve ölümden sonraki hayatı yalanlayanlar için içine girecekleri alevler püskürten cehennemi hazırlamışızdır.

12. Kâfirler cehennem ateşini, uzak bir mesafeden gördüklerinde; cehennemin sanki hesap sormak için sabırsızlıkla bekleyen bir insan edasıyla öfkeden kükreyip, kaynamasını ve harıl harıl yanarken çıkardığı korkunç uğultusunu işitirler.  Böylece korku, pişmanlık ve dehşet içerisinde, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlarlar.

13. Elleri boyunlarında zincirlere vurulup, cehennemin daracık ve bunaltıcı bir yerine atıldıkları zaman, yaşadıkları acı sebebiyle “Yetiş ey ölüm neredesin, keşke yok olup gitseydik de bugünü görmeseydik” diye hayıflanırlar ve tek çare olarak oracıkta ölüp yok olmak için yalvarırlar.

14. O gün azap melekleri tarafından onlara denilecek ki: Bugün bu azap geçici değil, o yüzden bir defa ölmek için yalvarmayın, defalarca ölmek için yalvarsanız da nafile”. Çünkü bu azap hiçbir zaman bitmeyecek, yanıp kavrulan vücudunuz her defasında yeniden yaratılacak ve artık ölmek isteseniz de ölemeyeceksiniz, feryadınız boşunadır, siz bu cezayı hak ettiniz denilecek,

15. O hâlde, Ey Peygamber ve ey Müslüman! Bu felâket adım adım yaklaşmaktayken, küfürde inatla direnerek kıyamet ve hesaba çekilme uyarılanı alaya alan müşriklere de ki: Hâlâ hayattayken şu soru üzerinde düşünün ve söyleyin bakalım. Allah adına yapılan daveti reddetmeniz sonucunda cehennem azabına çarptırılarak, acıdan defalarca ölmeyi isteyeceğiniz bu korkunç son mu iyi, yoksa sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamak için elinden geleni yapıp Allah’a karşı gelmekten sakınan takva sahiplerine, vaadedilen ve içerisinde diledikleri her şeyi bulabilecekleri ebedi cennet mi iyidir? Orası muttakiler için bir mükafat ve varılacak son yerdir. Ebedi cennet Allah’ın yasalarına uyarak inanıp iyi işler yapanların hakkıdır. Allah’ın gönderdiği bilgilere karşılık hainlik yapmayan, gerçekleri saptırmayanların hakkıdır.

16. Cennette her istedikleri onlara ikram edilir ve ebedi olarak kalırlar. İşte bu, öyle bir vaattir ki müminler için yerine getirmeyi bizzat Rabbinin üstlendiği bir sözdür. Rabbin asla verdiği sözden dönmez.

17. Rabbin, müşrikleri ve onların Allah’ın yanı sıra, Allah ile aralarına aracı koyarak kendisinden başka medet umulanları ve Allah’ın yasalarını bırakıp peşlerinden gittikleri insanların yasalarına uyarak putlaştırdığı kimseleri yüzleştirmek için hesap gününde hepsini bir araya toplar. Ve “savunmanızı yapın” der. Müşrikler: Evet, suçumuz sapmak ama biz sapmadık, bizi ilah diye taptıklarımız saptırdı” derler. Bunun üzerine Allah ilah edindikleri şirkin önderlerine şöyle sorar: “Bu kullarımı Benim davetime yönelmelerine engel olmak için şirk inancına sürükleyen ve yoldan çıkarıp saptıran siz misiniz? Yoksa kendileri mi nasihatten yüz çevirip şirke saptılar? Yasalarımıza uyarak bize tapın diye insanlara siz mi dediniz yoksa onlar kendileri isteyerek mi taptılar?

18. Müşriklerin ilâh edindikleri kimseler ise: Ey Rabbimiz Hâşâ! Bizim böyle bir şey yapmak ne haddimize! Senin şanın yücedir, sen her türlü eksiklik ve noksanlıktan uzaksın. Senden başka ilah ve dostlar edinmek bize yaraşmaz. Dolayısıyla, insanlardan bize kulluk etmelerini istememiz de asla mümkün değildir. Biz onları kesinlikle saptırmadık. Fakat sen insanları özgür bıraktın. Onlara ve atalarına o kadar sayısız nimet verdin ki bolluk içinde dünya zevklerine daldılar. Sana itaat edeceklerine, azgınlaştılar ve nankörleşerek Senin davetinden yüz çevirdiler. Bu nimetlere şükredip sana kulluk edecekleri yerde, elçilerinin uyarılarına kulak asmadılar. Seni anmayı ve uyarılarını dile getiren Kitabı unuttular. Ve şımarıp helaki hak eden hayırsız bir topluluk oldular. Bu kadir kıymet bilmez nankörler, Senin yasalarına uymadılar. Hep insanların çıkardığı yasalara uyarak yasa çıkaranlara taptılar. Yaptıklarının kötü bir şey olduğu hatırlatılsa bile azgınlıklarından dolayı inkâr ettiler. Böylece azabı hak eden insanlardan oldular diyecekler. İşte kâfirlerin ilahlaştırdığı kimseler, Kıyâmet Gününde onları böyle reddedecek.

19. Bunun üzerine, Allah medet umup ortak koştuklarının peşinden giden müşriklere şöyle diyecek: Bakın işte dünya hayatında kendilerinden medet umup kendilerine uymaya mecbur zannettiğiniz kimseler bile sizin davranışınızı doğru bulmuyor. Böylece ilah edindikleriniz, onların sizi saptırdıkları şeklindeki iddianızı da yalanlıyor. Onların, sizi Allah’a yakınlaştıracağını iddia ediyordunuz. Fakat bugün bizzat onlar bu iddianızı reddediyorlar. Artık ne hak ettiğiniz azabı geri çevirmeğe gücünüz yeter, ne de kendinize bir destekçi bulabilirsiniz. Bu yargılamanın sonunda Allah adına yapılan davetten yüz çevirip O’na sırt dönenlere ve şirk koşmakla nefsine zulmedenlere büyük bir azap tattırırız. Artık hak ettiğiniz azaptan kurtuluşunuz kalmamıştır. Ey Peygamber’e iman edenler! İşte şirk böylesine çirkin ve tehlikelidir. İyi bilin ki içinizden kim şirk koşarsa, ona müthiş bir azap tattırırız.

20. Ey Muhammed! İnkârcıların yalan yanlış verdiği örnekler, kurdukları yanlış muhakemeler seni üzmesin. Esasen onlar gayet iyi biliyorlar ki, senden önce gönderdiğimiz bütün elçiler de her insan gibi yemek yiyip içen, çarşılarda pazarlarda gezen normal kimselerdi. Dolayısıyla senden olağanüstü şeyler beklemeleri tamamen bahanedir. İnanmayanlar her zaman bir gerekçe bulacaklardır. Sen cahillerin küstahlıklarına aldırma. Gerçi isteseydik, melekleri de elçi olarak gönderebilirdik. Sizin bir kısmınızı, imanda sebat derecesini tespit etmek için diğer bir kısmınızla deneyip iyilerle kötüleri karşı karşıya getirerek, neye layık olduğunuz, ortaya çıksın diye bir sınav yaptık. Çünkü öteden beri bizim toplumlar üzerinde geçerli olan yasamız böyledir. Bakalım bu incitici sözler karşısında Allah’ın takdirine razı olup sabrediyor musunuz? Her peygamber, toplumu tarafından reddedilmiş, baskı ve muhalefet görmüştür. Bu, ne ölçüde dayanıklı olduğunuzun, tevhide ne kadar samimiyetle bağlı olduğunuzun ortaya çıkması için bir imtihandır. O hâlde, ey hak yolunun yolcusu. Bu dünyada karşılaştığın zorluklar seni yıldırmasın. Bıkıp usanmadan Allah yolunda mücadeleye devam et! Unutma Rabbin olup biten her şeyi görendir. Dolayısıyla, O’nun yolunda gösterdiğin samimiyet ve bağlılığın mükâfatını, sana tam olarak verecek, zalimleri de er geç hak ettikleri cezaya çarptıracaktır.

21. Kıyamet günü Bizimle karşılaşmayı ve huzurumuza çıkıp hesap vereceklerini düşünmeyen müşrikler; inkârlarını gölgelemek ve kendilerini haklı çıkarmak için bahane üretmeye devam ettiler ve dediler ki; “Bize peygamber olarak bir insan değil de melekler indirilmeliydi. Yahut Rabbimizi gözlerimizle görebilmeliydik. Muhammed’i doğrulamak için melekler ya da Rabbimiz, bize bir şeyler söylemeliydi dediler. Müşrikler, Allah’ın açıkça kendilerine görünmesini isteyerek, iyiden iyiye yoldan çıkmış bulunmaktadırlar. Andolsun ki onlar sıradan bir kul olmayı kendi içlerinde sindiremeyerek kibirlendiler ve “bize melek gelmeli” diyerek büyük bir azgınlık ve küstahlıkla haddi aştılar.

22. Gerçi melekleri görmeyecek değiller, onların ahirette gerçek olduklarını görecekleri gün, elbette gelecektir. Fakat bu görüşme hiç de bekledikleri gibi olmayacaktır. İşte ölüm anında ve mahşerde melekleri gördüklerinde, cehennem azabına çarptırılacaklarını anlayacaklar. O gün çoktan iş işten geçmiştir. Kibrine yenik düşen suçlulara her türlü mahrumiyetin başladığı o gün sevindirici bir haber yoktur ve melekler onlara şöyle diyecekler: “Boşuna beklemeyin size sevinmek, bize ise hoşunuza gidecek güzel sözler söylemek ve sevinçli bir Cennet haberi vermek yasaktır, haramdır. Dünya hayatında niçin aklınızı kullanmadınız, artık dönüşü olmayan bir biçimde Allah’ın rahmetinden kovuldunuz.”

23. O gün Peygambere ısrarla karşı çıkmak ve şirk koşmak gibi affedilmez yanlışların yanı sıra Allah ‘ı görme talebinde bulunmak gibi bir küstahlığı da yapan kâfirlerin, dünyada iyilik ve doğruluk adına özenle yaptıkları bütün amelleri boşa çıkarırız. O amellerin ne kadar boş ve anlamsız şeyler olduklarını gösterip tamamını geçersiz kılarak etrafa saçılmış toz zerreleri haline getiririz. Dünya yaşamlarında kazandıkları servetlerin hiçbir faydası olmayacaktır. Artık yaptıklarının içinde güzel şeyler varsa da kendilerine bir yarar sağlamaz. İman olmaksızın yapılan hiçbir iyi amelin Allah nezdinde bir değeri yoktur. Çünkü iyi amellerin kabul edilmesi imana bağlıdır.

24. Diğer taraftan ilâhî nizam ve yasalarımıza göre yaşamış olmanın gereklerini yerine getiren ve Allah rızasını gaye yapan cennetlikler ise O gün, yaşayıp kalınacak yerlerin en iyisinde ve dinlenme yerlerinin de en güzeliyle ödüllendirileceklerdir.

25. Ve son saatin geldiği o gün, gök yarılıp beyaz bulutlarla param parça örtülecek ve melekler de bulutların arasından akın akın amel defterleri ile inecekler. Kıyamet günü, aşırı sıcaktan her şey buharlaşıp bulut haline gelecek. Dünyanın göğü sayılan atmosfer tabakası da bulut şeklinde buharlaşıp gidecektir.

26. Dünyadayken Allah’ın hükümlerini inkâr eden kafirler, O kıyamet gününde dünyada da âhirette de gerçek hükümranlığın, mülk ve egemenliğin yalnızca Rahman olan Allah’a ait olduğunu, bütün açıklığıyla göreceklerdir. O gün her türlü mülkiyet sona ermiş, her şey asıl sahibi olan Allah’a kalmış olacaktır. O gün dünyaya hâkim olduğunu ve dünyayı yönettiğini zannedenlerin dünyası başlarına yıkılır. Bugün otorite sahibiymiş gibi görünenlerin, gerçekte ne kadar zayıf ve âciz oldukları anlaşılacak ve hâkimiyetin, yalnızca Allah’a ait olduğu apaçık ortaya çıkacaktır. İşte bunun içindir ki O gün, mü’minlere kolay bir gün olurken, Allah ‘a ortak koşmak ve Allah’tan gelen gerçekleri örtbas etmek suretiyle kendisine yazık edenler için zor bir gündür.

27. O gün gerçeği inkâr etmiş zalim insan, pişmanlıkla dizlerini döver ve şöyle der: “Keşke, bize bugünlerin geleceğini bildiren resuller ile birlikte yalnızca Allah’ı ilah edinip aynı yolun yolcusu olsaydım da bugün cehenneme atılmasaydım.

28. Ah keşke, ben Allah’tan başkasının davetinden yüz çevirmeseydim. Keşke beni tevhitten yüz çevirmeye sevk edip Allah yolunun tersinde giden falancayı filancayı dost edinmeseydim de beni yanlış yola yönlendirene uymasaydım.

29. Demek ki peygamberden onca ilahi öğüt dinlemiş olmama rağmen, o şeytan ve yandaşları beni, Allah’ın zikri olan Kur’an’dan ve Allah’ı layıkıyla anlamaktan uzaklaştırıp saptırdı. Zaten şeytan ve onun arkasından gidenler, dünyada insanı aldatır. Ahirette ise onu en zor anında yapayalnız, ve çaresiz bırakır.”  Beni Allah’ın gönderdiği ayetlerden saptırdılar. Allah’ın ayetlerini okumadım, anlamadım. Ayetlere göre yolumu çizmedim. Beni yoldan çıkaran dostlarımın süslü sözleri hep ayetlerin önüne geçti. Bana şeytanca yaklaşıp yalanlarıyla beni uçuruma sürüklediler. Şimdi ise beni yapayalnız ve yardımcısız bıraktılar” diyecekler.

30. O gün Peygamber, ümmetinin başında şahit olarak bulunacağı mahşerde, Kur’ an’ a muhatap olduğu için Müslüman diye bilinen bu müşriklerin durumunu görünce derin bir üzüntü ile şöyle der: “Ya Rabbi, kavmimden Müslüman olduğunu iddia eden bazı kimseler bazen okumayarak, bazen okuduğunu anlamayarak, bazen de anladığını yaşamayarak ve çoğu zaman da yüklediği sorumlulukları yerine getirmeyerek bu Kur’an’ın önemini ve değerini anlamaya yanaşmadılar. Kuran’ı tozlu raflar içine hapsederek terk edilmiş bir kitap haline getirdiler.” Kimileri Kuranı anlama ve uygulama niyeti taşımadan sadece lafzını okuyup durdu. Fakat okudukları zaman anlayarak okumadılar. Manasını ve vermek istediği mesajı anlayıp uygulamaya yanaşmadılar. Anlamayıp makamı ve nağmesi ile oyalanıp durdular. Bir kez olsun Allah bize ne diyor diye merak etmediler. Kimileri Onun bu çağda geçerliliğini yitirmiş bir kitap olduğunu ileri sürerek hayatın dışına itti. Kuran’ı devri geçmiş, uygulanamaz bir nizamın davetçisi sayıp sırtlarını döndüler. Onu temel başvuru kaynağı yapmadılar. Sadece ölülerin ruhlarına üflediler. Ayetlerine göre yaşamadılar, yüklediği sorumlulukları yerine getirmediler, yasalarına da uymadılar. Bunların yaptıklarından şikâyetçiyim ya Rab! diyecektir. Peki kıyamette Peygamberin şikayetçi, yargılayanın da Allah olduğu bir mahkemede o sanık sandalyesine oturmayı kim isteyebilir ki?

31. Ey Resulüm! Halkından bazılarının Kur’an’a bu şekilde tavır alması seni üzmesin. Bilesin ki daha önce gönderdiğimiz peygamberler de aynı şeyleri yaşamışlardır. Biz senin kavmini sana muhalefet kıldığımız gibi senden önceki her elçiye de o kavmin ilâhî buyruklara karşı gelen suçlulardan bir muhalefet çıkardık, ki bu imtihanın gereğidir. İnkâra kendilerini şartlandırmış olanlar, Allah adına yapılan davete sırtlarını dönmekle birlikte, müminlere de düşmanlık etmekten geri durmamışlardır. Sen sakın bunlara aldırış etme ve zalimlere karşı mücadeleye devam et. Korkma onların düşmanlıkları sizi yıldırmasın. Unutma ki her karar ve davranışında yol gösterici ve düşmanlarına karşı yardımcı olarak Rabbin sana ve inananlara yeter. Onların düşmanlıkları da iman etmemek için buldukları bahaneler de hiç bitmeyecektir.

32. Ey Muhammed! İnkâr edenler yine bir bahane olarak: “Kur’an, sana yirmi üç yıllık uzun bir süre içinde, bölümler hâlinde değil de bir defada bütün olarak indirilmesi gerekmez miydi?” dediler. Onların bu yerli yersiz sorularına aldırma. Biz onunla senin ve sana tâbi olanların imanını sürekli canlı ve taze tutarak kalbine iyice yerleştirmek ve bilinç oluşturmak için Kur’an’ı bir bütünün parçaları halinde ayet ayet indirdik. Zamanı ve yeri geldikçe onu Cebrail vasıtasıyla ağır ağır bir düzen içinde vahyediyoruz ki kararlılığın pekişsin. 

33. Ey Resûlüm, müşrikler ne söylerlerse söylesinler ne yaparlarsa yapsınlar hangi soruyla karşına çıkarlarsa çıksınlar şunu aklından çıkarma. Onların seni ve mü’minleri şüpheye düşürmek, aklınızı karıştırmak için sana getirdiği her örneğe ve her batıl soruya karşı, biz sana mutlaka, o meselenin içyüzünü ifade ederek bütün safsataları çürütecek gerçeği en güzel ve açık bir şekilde ortaya koyuyoruz. Bu nedenle gönlünü ferah tutman lazımdır ve Sana da bu yaraşır. O hâlde, başka yerlerde hikmet arayışlarına gitmemeli, her konuda olduğu gibi, tebliğ konusunda da kendine Kur’an’ı esas almalısın.

34.  Allah’la birlikte başka Rab ve ilahlar edinmelerinden dolayı toplanıp yüzleri üstü cehenneme sürüklenecek ve azabın en ağırını orada tadacak olanlar yok mu? Onlar inanç ve ahlâk bakımından ahirette en kötü yerde, dünyadaki bu tercihleriyle de doğru yoldan en çok sapan kimselerdir. Onun için davet edildikleri gerçeği, inatla reddetmeye devam edenlerin dediklerine aldırış etme. Oysa insanlık tarihini ibret nazarıyla inceleseler, vahiyden uzaklaşan toplumların akıbetinin ne olduğunu göreceklerdir. Yine sana karşı bu tür bahaneleri ileri sürenler, bir an için ellerini vicdanlarına koyup düşünseler, tuttukları yolun yanlış olduğunu ve bu yolun onları yüzüstü cehenneme sürükleyeceğini anlayacaklardır.

35. Ey Mekke müşrikleri! Allah’ın elçisini yalanladığınız ve ona karşı asılsız ithamlarda bulunmaya devam ettiğiniz takdirde, geçmişte sizin gibi davranan toplumların acı akıbetini yaşayacağınızı bilin, Nitekim biz tıpkı Muhammed’e verdiğimiz gibi geçmişte de Musa’ya Tevrat adındaki ilahi bir kitap verdik ve kendisi gibi Peygamber yaptığımız kardeşi Harun’u kendisinin yanında yardımcı olarak görevlendirdik.

36. Siz ikiniz, Allah’ın Rabliği ve ilahlığını reddedip ayetlerimizi yalanlayan, Firavuna ve onun başında bulunduğu topluluğa uyarıcı olarak gidin dedik. Onlara gittiler ellerinden geleni yaptılar. Fakat onlar, tıpkı sizin gibi davrandı ve elçilerimize inanmadı. İnkâr ve isyanlarında ısrar ederek kendilerine gelen bu elçilerimizi kabul etmeyince, biz de onları azabımızla cezalandırarak yıkıp yok ettik.

37. Yine Nuh kavmi de peygamberlerini yalanladıkları vakit onları da tufan sularında batırıp boğduk. Ve onların kalıntılarını, arkadan gelen bütün nesillere tarihte ibret alınacak bir örnek yaptık. Dünyada başlarına gelenlerin dışında, Âhirette de yaratılış gayesi dışında hareket eden bu nankör, küstah ve zalimlere ahirette acı bir azap hazırladık.

38. Onların ardından gelen Ad Semud, Res halkı ve bu arada daha gelmiş geçmiş nice müşrik ve kâfir nesiller de uyanıldıkları halde elçilerimize karşı inatla düşmanlık ettiler. Sonuçta inkârdaki ve zulümdeki ısrarları nedeniyle ibretlik bir şekilde helak olup gittiler.

39. Her birine yaratılış sebepleri olan hayatı yaşamaya davet eden peygamberler göndermiştik ve kendilerinden önceki kavimlerin helâkine dair uyarıcı misallerle ibretlik öğütler vermiştik. Fakat azgınlıklarında direnip söz dinlemedikleri ve küfürde ısrar ettikleri için, hepsini yerle bir ettik.

40. Aslında Kur’an’ın ilk muhatabı olan müşrikler, onların yaşadıkları acı sonu bilmektedirler. Ticaret için kervanlarla Şam’a giderken, Lût kavminin yaşadığı ve taş yağdırılmak suretiyle felâket yağmurunun helâk ettiği o harabe ülkeden, defalarca geçtiler. Peki, onların yaşadıklarından ve hak ettikleri azabın izlerinden, ibret almak için hiç ders almazlar mı? Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı? Bize karşı gelip, ayetlerimize inanmadıkları ve yasalarımıza göre yaşamadıkları için yok ettiğimiz toplulukların kalıntılarını da görmüyorlar mı? Doğrusu onlar, dünyada yaptıklarının yanlarına kalacağını sanıyorlar. Akıllarını kullanıp gerçeği kabullenmiyor ve öldükten sonra da diriltilip hesaba çekilmeyi yalanlıyorlar. İnkârlarından dolayı tüm gerçeklere karşı gözlerini kapatıp kulaklarını tıkıyorlar.

41. Ey Peygamber! İşte bu sebeple müşrikler seni gördükleri ya da senden bahsettikleri zaman: “Allah bunu mu elçi göndermiş diyerek kendi akıllarınca seni ve ayetlerimizi alaya alıyorlar. Unutma ki senden önceki elçiler de ders almayan müşrikler tarafından alaya alınmışlardı.

42. İnkârcılar ve münafıklar utanmadan senin için: Eğer biz, ilahlarımızı ve hayat tarzımızı savunup direnmiş olmasaydık, Muhammed az kalsın bizi ilahlarımızdan ve dinimizden saptıracaktı” diyorlar. Böylece kendilerinin doğru yolda olduklarını zannediyorlar. Ama sen onların bu çirkin tavırlarına üzülme. Onlar yakında Allah’ın azabını gördüklerinde, asıl kimin doğru yolda olduğunu kimin de yoldan sapmış olduğunu gayet iyi anlayacaklardır. 

43. Ey Peygamber, doğru yoldan saparak nefsini ve arzularını adeta ilah edinen kimseyi görüyorsun değil mi? Zevklerini, çıkarlarını, ihtiraslarını hayatın biricik ölçüsü hâline getirip, kendisine vazgeçilmez yaparak bunları ilah edinen kimsenin ne kadar zavallı ne kadar aşağılık hale geldiğini gördün mü? O hidayet istemiyorsa, sen onun savunmasını yapıp Allah’ın azabından koruyabilir misin? Şimdi sen onların bu inatlarından vazgeçmeleri için kendini mi heba edeceksin? İman etmiyorlar, diye üzülme. Çünkü sen böylelerinin yaptıklarından sorumlu değilsin. Senin vazifen, sadece hakkı tebliğ etmektir.

44. Yoksa, onların çoğunun anlama niyetiyle senin öğüt ve uyarılarını dikkatlice dinleyeceğini ve ilettiğin Kur’an mesajını dikkatlice değerlendireceklerini mi zannediyorsun? Hayır, aksine onlar insanı hayvandan ayıran en büyük özellik olan aklı devre dışı bıraktıkları için, arzularının peşinden gitmekteler. Böylece de adeta doğru yola yönelmeyen koyun sürüsü gibidirler. Hayvanlardan daha başı boş, daha kötü bir hayat tarzı yaşamaktadırlar. Çünkü sürüler insanlar gibi akıl ve vahiy nimetiyle desteklenmemişlerdir. Hatta izledikleri yol bakımından sürülerden daha duyarsız ve şaşkındırlar. Onların hesabımızdan kurtulmak için çırpınışları boşunadır. Onlar sadece kendilerini, kendilerine inananları kandırmışlardır.

45.  Ey Allah’tan başka varlıklardan medet uman insanoğlu! Düşünün bir kere! Allah, kâinatı insanların en güzel şekilde yararlanabileceği bir düzende yaratmıştır. Senin gölgene varıncaya kadar her şey Allah’ın kâinatta kurduğu nizamın sınırları içinde hareket ediyor. Görmez misin Rabbin güneşi her haliyle insanlara faydalı olacak şekilde yaratmıştır. İşte yaratmış olduğu bu kusursuz düzen ve ölçü sayesinde gölgeyi nasıl belli saatlerde kısaltıp, belli saatlerde uzatıyor? Eğer isteseydi, dünyayı durağan bir hâlde yaratarak onu olduğu gibi yerinde sabit bırakırdı. Böylece yeryüzünün bir tarafı sürekli gece ve soğuk, diğer tarafı ise sürekli gündüz ve sıcak olurdu ki, bu da orada hayatı imkânsız hale getirirdi. Sonra güneşi gölgeye yol gösterici ve rehber kıldığımız gibi Kur’an’ı da sizlere rehber kılmışızdır. Yani Biz, güneşi gölgenin varlığına bir delil yaptık. Dileseydi ona hiç hareket etmeden, değişmeden olduğu yerde duracağı bir kural, bir yasa koyardı. O zaman gölgenin nimetinden yararlanamazdınız. Güneşin gölgeyle irtibatını nasıl planladığımıza bakmıyor musun?

46. Sonra da sabah uzun görünen o gölgeyi, dünyanın dönmesine bağlı olarak öğleye doğru yavaş yavaş çekip güneşin doğuşuyla ve batışıyla kısaltıp uzatmaktayız. Gölgeyi uzatıp kısaltmasına, sonra da yavaş yavaş çekip almasına kadar her şeyi Allah o nizamın yasalarına bağlamış ve bir sebebe dayalı yaratmıştır. Dileseydik güneşi tepede tutardık da serinleyecek bir gölge bulamazlardı.

47. Gece sizin için bir elbisedir. O, sizin için geceyi uyuyup dinlenmeniz için bir örtü, gündüzü de Allah’ın rızasını kazanacak işlerde rızık arama ve çalışma vakti için aydınlık yapan Allah’tır. Güneşin batışıyla üzerinizi adeta bir örtü gibi kaplayan gece, sizler için uyku ve dinlenme vaktidir. Güneşin doğuşuyla da uykunuzdan uyanıp dinç bir şekilde yaşamınıza dönme zamanı olan gündüz başlamaktadır.

48. İlahi rahmetin bir sembolü olan yağmurları düşün. Rahmetinin önünden aşılayıcı olsunlar diye yağmurun müjdecisi olarak rüzgarları gönderen ve böylece bulutlar vasıtasıyla yağmuru gökten tertemiz bir su olarak indiren de O dur.

49. Yağmuru yağdırmaktaki amacımız onunla çorak toprağı yeşertip canlandıralım ve yine onunla hayvan olsun, insan olsun yaratıp yaşattığımız nice canlıyı suya kavuşturalım.

50. Eğer Allah bu düzeni kurmasaydı yaşayabilir miydiniz? Andolsun tabiattaki yağmura benzer örnekleri, aralarında düşünüp ibret alsınlar ve Allah’ın kudretini düşünerek ders çıkarsınlar diye çeşitli biçimlerde tekrar tekrar açıkladık. Ne var ki insanların çoğu nankörlükte direnip buyruklarımızdan yüz çeviriyorlar. Yarattığımız varlıklara doğal yasalar koymasaydık ve insana yardım edecek varlıkları hazırlamasaydık, güneşsiz, gölgesiz, gecesiz, gündüzsüz, uykusuz, yağmursuz, bitkisiz, hayvansız bir dünyada insanlar nasıl yaşardı? Ne yazık ki, insanların çoğu bu örneklerden ibret alacağı ve düşünerek doğruyu bulacağı yerde, Allah’tan başka varlıklardan medet umuyor ve küfre sapmaya devam ediyor.

51. Ey Muhammed! Mekkeli müşriklerin seni küçümsemek için, “Madem bizi şirk ile suçluyor ve Allah’ın seni bizleri uyarmak için gönderdiğini iddia ediyorsun, o halde söyle bakalım, şirk koşan diğer şehir halklarına niçin peygamber gönderilmiyor? ” diye sorduklarını biliyoruz. Eğer dileseydik seninle birlikte sana yardımcı olmaları için çevrendeki her topluma ayrı bir uyarıcı Peygamber gönderir ve senin yükünü hafifletirdik. Ama yine de sen dinleyip sana uymazlardı. Onlar kendilerine uyarıcı gelmesine mi şaşıyorlar? Uyarıcı geldi diye huzurları mı kaçtı? Onun için mi sürekli inkâr ederek karşı çıkıyor, seni yalanlıyorlar? Bizim ne yapacağımıza onlar karar vermiyor. Rabbin kimi hangi ülkeye, hangi şehre uyarıcı göndereceğini onlara soracak değildir.

52. O halde peygamberliğini tartışmaya açan inkarcılara hiçbir şekilde boyun eğme. Bil ki, senin en büyük silahın Kur’an’dır. Rabbinin emirlerine sımsıkı sarıl onların eziyetlerine sabrederek, tebliğine devam et ve onlara karşı Kur’an’la mücadele ederek büyük bir gayretle cihat et. Kur’an’ı ve ondaki hakikatleri insanlara duyurmak için yılmadan çaba göster. Amacın ayetlerdeki gerçekleri açıklamak olsun. Onların inanıp inanmamaları seni ilgilendirmez. Elbette ki Allah’ın yardımıyla zafer senin ve sana inananların olacaktır.

53. Hatırla ve onlara da hatırlat. İki denizi birbirine salmıştık. Birinin suyu içilecek kadar tatlı ve serinletici, diğerininki tuzlu ve acı olan iki denizi buluşturan, aralarına da “yüzey gerilimi” adı verilen ilahî bir yasa ile karışmalarını önleyip gözle görülmeyen bir perde koyan, Allah’tır. Ki bilim adamları asırlar sonra yoğunluk farkından dolayı suların birbirine karışmadığını anlamışlardır. Denizlerin tuzlu sularıyla yağmurların ve nehirlerin tatlı olan içme sularını birbirine karışmayacak özellikte yaratması da onun kudret ve ilminin enginliğini gösterir. Eğer böyle yapmamış olsaydı yeryüzünde içilebilir su bulamazdınız. Bu örnekte olduğu gibi Allah, doğru ile yanlışın da arasına birbirine karışmalarını engelleyen perdeler koymuştur. Bütün bunlar bizim koyduğumuz yasaya göredir. Hiç düşünmezler mi? Biz aynı toplum içindeki inananları da inanmayanları da birbirine karıştırmayız. İki toplumu aynı kefeye koymayız. İnkâr edenler çoğunlukta olsa bile inananlar onlara katılamazlar. İnananlardan her kim inkâr edenlerin çoğunluğuna bakarak onlara katılırsa yasamıza aykırı hareket etmiş olur.

54. İnsanı bir damla sudan dişi ve erkek olarak iki cinste yaratan ve eşler arası evlilik yoluyla onu bir soy ve hısımlık sahibi kılıp, akrabalık bağları oluşturan Allah’tır. Unutma ki sana bu Kur’an’ı vahyeden Rabbin sonsuz güç sahibi olarak her şeye güç yetirendir.

55. Bunca hakikate rağmen, müşrik insanlar, Allah’ın yanı sıra Allah’la birlikte başka ilahları aralarına koyup, kendilerine ne yarar ne de zarar vermeye gücü olmayan kimselere kulluk ediyorlar. Bazıları da Rabbine karşı gelerek arzularını heveslerini ilah edinenlere tapıyorlar. Böylece peşinden gittikleri insanları Allah’a ortak ediyor, onları ilah edinerek, onlara kulluk ediyorlar. Sonuçta, o varlıklar aracılığıyla Allah’a yaklaştıklarını sanıyorlar. Zaten Allah’la beraber başka ilahlar edinerek yahut birtakım varlıkları mutlak itaat makamına yücelterek kâfir olan kimse, Rabbine sırtını dönüp şeytana arka çıkan bir yardımcıdır. Şu iyice bilinsin ki, gerçek kafir, Rabbinin buyruklarını inkâr edip başkasını ilah edinendir. Onlar sadece şeytanın dostu ve yardımcılarıdır.

56. Ey Peygamber! Biz seni sadece insanları şirkten vazgeçme gibi gerçeklerle uyarıp yol gösteresin ve iman edenleri de müjdeleyesin diye gönderdik. Sen onlara zorlayıcı değilsin. İnkâr edip sapanları cehennemle uyar. İnanıp iyi işler yapanları da mükâfatla müjdele. Dolayısıyla müşriklerin inatla sana iman etmemelerine de üzülme!

57. Resulüm de ki: “Ben Kur’an’ı sizlere açıkça tebliğ ediyorum. Bu yaptığım davet ve tebliğ karşılığında sizden hiçbir makam ya da ücret istemiyorum. Tek istediğim Allah’ın mesajını kabul etmeniz ve O’nun emirlerine uyarak hoşnut olacağı bir yol tutmanızdır. Benim görevimle ilgili hizmetim sadece Allah’ın rızası içindir. Ben dileyen kimseyi, sâlih ameller işleyerek Rabbimizin doğru yoluna yönelmeye davet ediyorum.

58. Ey insan! Öyleyse ölümsüz ve mutlak bir şekilde daima diri olan Allah’a güvenip O’na dayan. Verdiği sayısız nimetler için O’nun sınırsız yüceliğini şükrederek övgülerle an. Her zaman her konuda Allah’ı üstün tut! O’nun gösterdiği yolda yürümeye devam et. Asla Allah’ın sözünün üstüne söz, hükmünün üstüne hüküm, yasasının üstüne yasa koyma. Kullarının gizli açık günahlarını O’nun bilmesi yeter. Çünkü Allah kullarından çoğunun nankörlük ederek inatla direndiklerini bilmektedir ve herkese hak ettiği karşılığı verecektir.

59. Oysa rahmeti sınırsız olan Allah, yaşamınız için, gökleri, yeri ve bu ikisinin arasındaki dağlan, ırmakları bitkileri altı günde yani altı evrede yaratmıştır. Nizamlarını kurup, yasalarına bağlayan, sonra kâinatın mutlak hâkimi olarak Arş’a hükümran olan O’dur. O her şeyin varlığını ve rızkını veren, yarattığı bütün varlıkları rahmetiyle kuşatan Rahman’dır. O halde her ne isteyeceksen, her şeyden haberdar olan Allah’tan iste ve hakikati en doğru kaynaktan, en doğru şekilde öğrenmek istiyorsan O’na sor. Rahman ve rahmeti sınırsız olan Allah’ın sana ilettiği bilgilerin hakikat olduğundan kuşkun olmasın.

60. Elçimiz tarafından, Rabbinin davetini inkâr edenlere: “Gelin sınırsız merhamet ve nimet sahibi Rahman’a teslim olmuş bir şekilde secde edip, sadece Allah’ın davetine ve yasalarına uyun” denildiğinde; Mekkeli müşrikler bu tevhit çağrısına karşı çıkmış ve sanki bilmezlermiş gibi: “Rahman da neymiş? Sırf sen istiyorsun diye bize emrettiğin her şeye secde mi edeceğiz, neyi emredersen onu yapacağımızı mı zannediyorsun?” Bizim Allah’tan ve Allah’ın yasalarından üstün gördüğümüz yasalarımız var. Senin sözünle atalarımızın inancını terk edecek değiliz derler. Senin hidayete ersinler diye Allah’ın yasalarına uymaya çağırdığın bu davet, onların imandan uzaklaşıp küstahlaşmalarını ve nefretlerini daha da artırır. 

61. Oysa “rahman”, Allah’ın sınırsız merhametini ifade eder. Nitekim O’nun insanlara olan nimet ve merhametinin büyüklüğünü anlamak için, sizleri nasıl yarattığına bir bakınız. Gökyüzüne takım yıldızları var edip yerleştiren, orada ışık ve ısı kaynağı olarak bir kandil gibi güneşi ve ayna gibi parlayan ayı var eden Allah ne cömerttir ne yücedir.  

62. Aklını kullanarak öğüt almak isteyenler, ya da ibret alıp Rahmân’ın sayısız nimetlerine şükretmek isteyenler için, gece ile gündüzü birbiri ardınca getiren ve insanların yaşaması için mükemmel bir ortamı sağlayan Allah’tır.

63. Rahman’ın mü’min kulları davetine icabet edip O’na şirk koşmayarak yeryüzünde mütevazi ve alçak gönüllülükle yürürler. Onlar insanlar arasında kendini beğenmişlik etmez, insanlara tepeden bakmaz ve zorbalık yapmazlar. Nankör ve cahil bilgisiz kimseler, kendilerine incitici sözler ile laf attıklarında onların sataşmalarına aldırmazlar, imanlarından taviz vermezler ve olumlu sözlerle sağlık ve selâmet dileyerek “selam sizlere! Biz sizlerle bir olmayız” der ve yollarına devam ederler. Yersiz tartışma ve kapışmalara girişmezler.

64. Onlar gecenin bir kısmını uykularından feragat edip Rablerine secde ederek ve kıyama durarak geçirirler. Herkesin gaflet uykusunda olduğu gecelerde onlar ihlasla ibadet halindedirler.

65. Ve onlar Rablerine şöyle dua ederler: “Ey Rabbimiz! Bize ateşten uzak durduğumuz gibi, ateşe götürecek her günahtan da uzak durmayı nasip eyle. Ne olur Cehennem azabını bizden uzak tut. Şüphesiz cehennem azabı çok çetin, çok korkunç ve gelip geçici değil devamlıdır ve sürekli bir yok oluştur.

66. Gerçekten de o cehennem günahlarına tevbe etmeden gelenler için ne berbat bir yer ve ne kötü bir duraktır diye yalvarıp dua ederler.

67. Onlar mallarını Allah yolunda karşılık beklemeden, hep doğru ve hayırlı işler için bilinçle harcarlar. Harcadıklarında ise kendilerini ve ailelerini muhtaç duruma düşürecek şekilde savurganca ya da müşrikler gibi kötü yolda harcamazlar. Başkalarına gösteriş yapmaz ve asla mala mülke aşırı bir tutkuyla bağlanıp cimrilik de yapmazlar. Bu ikisi arasında orta bir yol tutarlar. . Onlar Allah’ın kendilerine helal yoldan verdiği nimetleri haram yollarda harcayarak da israf etmezler. Şunu bilin ki helal yoldan kazanılanları haram yollarda harcamak, helal olan şeylerden yasamıza göre insanların hakkını vermemek kötülüktür.

68. Ve onlar ki, Allah’a şirk koşmaz, Allah’la beraber birtakım düzmece ilahlara hiçbir makama ve güç odağına asla yalvarıp yakarmazlar. Allah’tan başkasından da yardım istemezler. Bütün beklentileri sadece Allah’tandır. Cahil insanların yaptıkları gibi kendilerine Allah dışında birtakım dostlar ve yardımcılar edinmezler. Ve kısas, savaş, meşru müdafaa gibi haklı bir sebep olmadıkça, Allah’ın mukaddes saydığı hiçbir cana kıymazlar. Evlilik dışı ilişkilerden de uzak durup zina etmezler. Zira çok iyi bilirler ki, her kim bunları yaparsa, elbette cehenneme girer ve cezasını bulur.

69. Kıyamet günü terk edilmişlik acısı ile birlikte ona azap kat kat artırılır ve cehennemde aşağılanmış olarak sonsuza kadar kalır.

70. Ancak şirkten ve diğer kötülüklerden pişman olup günahlarından tövbe edip Allah’ın âyetleri ile hayatı yaşamaya yönelenler ve iman edip salih amel işleyenler müstesnadır. İşte Allah böyle kimselere tertemiz bir hayat nasip eder ve onların geçmişte yaptığı kötülükler, bir lütuf olarak affedilip iyiliklere çevirir. Bu kimseleri hayırlı ameller işlemeye muvaffak kılar. Allah çok bağışlayandır çok merhametlidir.

71. Sakın Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Bir kere daha iyi bilin ki kim pişman olup, içtenlikle tövbe eder ve ardından yararlı işler yaparsa bilsin ki onun tövbesi kabul edilmiş olarak şüphesiz Allah’a döner. Onlar Allah’ın rahmetine yönelmiş olurlar ve o rahmetten nasiplerini alırlar. O insan Allah katında makbul bir kimsedir.

72. Rahmanın hayırlı kulları olan bu güzel ahlaklı mü’minler, yakın dost ve akrabalarının cezalandırılması söz konusu olsa bile yalan ve asılsız yere asla yalancı şahitlik etmezler, bildiklerini de gizlemezler. Boş ve yararsız işlerle uğraşan kimselere rastladıklarında ise onları yararlı işlere yönlendirmeye çalışırlar. Bunu yapamadıkları takdirde selam verip edepli ve onurlu bir tavırla oradan uzaklaşırlar.

73. Fakat o mü’minler kendilerine Rablerinin ayetleri hatırlatıldığında ise onlara karşı duymamış ve görmemiş gibi duyarsızlık etmezler. O’nun ayetlerini duydukları zaman kör ve sağır da kesilmezler, aksine can kulağıyla dinleyip uyarlar. Ayetlerimizi anlayarak hayatlarına ölçü yaparlar. Yasalarımızı öğrenir yasalarımıza göre yaşarlar. Bâtıl önyargıları, anlamsız gurur ve kibri bir tarafa bırakır ve Kur’an’ı doğru değerlendirmeye çalışırlar. Allah’ın ayetlerini okurken veya bir başkasından dinlerken onu anlamaya çalışır, üzerinde düşünüp öğüt ve ibret alırlar.

74. Onlar Rablerine şöyle dua ederler: “Ey Rabbimiz! Bize göz aydınlığı ve mutluluk kaynağı olacak eşler ve yüzümüzü güldürecek nesiller nasip et. Bizi, dürüst ve erdemlice yaşayıp, çirkin davranışlardan sakınan ve Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle yaşamak isteyen takva sahiplerine, örnek ve önder kıl. Ki böylece, şuurlu, onurlu ve huzurlu yaşanacak bir düzen için gelecek nesillere rehberlik yapalım” derler.

75. İşte onlar şirke ve küfre karşı verdikleri mücadelelerinde zorluklar karşısında direnmeleri ve yürekten Rablerine yönelip teslim olarak sabretmelerine karşılık, cennetin en yüksek derecesindeki odalarla mükafatlandırılacaklardır. Ve orada melekler tarafından buyur edilerek rahman olan Allah’ın esenlik dileği ve mutluluk fermanı olan selamla karşılanacaklardır.

76. Orada sonsuza kadar kalıcıdırlar. Orası ne güzel makam ne güzel mükâfat ve ne güzel kalış yeridir. 

77. Ey Peygamber bu mesajları inananlara ilet ve de ki: Şirke ve küfre karşı duruşunuz, mücadeleniz ve dualarınız, olmasaydı, Rabbim size değer verip ödüllendirir miydi? Allah’tan başkasına şirk koşmaz ve sadece O’na kulluk edecek olsanız, Rabbim size ne diye azap etsin ki. Sizler bu uğurda gösterdiğiniz gayret sayesinde mükâfata layık görüldünüz. Ve inkârcılara da de ki: Gerçek şu ki siz, başka varlıkları O’na ortak koşmak suretiyle Allah’ın mesajını yalan saydınız. Allah’ın daveti olan hayat nizamına karşı umursamaz davranıp ilahi rahmetten nasibinizi ısrarla geri çevirdiniz. Allah’ın yasalarına uygun bir hayatınız yoksa Allah sizi ne yapsın? Artık bu yüzden âhirette azap size müstahak olup yakanızı bırakmayacaktır ve bedeli size kat kat ödettirilecektir. Eğer sizler Allah’ı ve O’nun ayetlerini inkâr ederseniz, Allah’ın yasalarını bırakıp insanların çıkarları için uydurdukları, sonra yine çıkarlarına göre sürekli değiştirdikleri yasalara uyarsanız. Dünyada yapmış olduklarınız, kendinizce ne kadar güzel ne kadar iyi olursa olsun, Allah katın da hiçbir değer bulmayacaktır. İnkârınızdan dolayı mutlaka cezalandırılırsınız.