Sure Hakkında
Ayet Sayısı
118
Mushaf (Kuran) Sırası
23
Nuzül (İniş)Yeri
Mekke
Nüzül (İniş) Sırası
74
Sure Hakkında Bilgi
Adı: Sure adını ilk ayetindeki “el-Mü’minûn” kelimesinden almaktadır.
Nüzul Zamanı: Surenin gerek üslûb, gerekse ele aldığı konu onun Risalet’in Mekke döneminin ortalarında indirildiğini ortaya koymaktadır. Ayetleri okurken, işkenceler daha henüz vahşet derecesine ulaşmamışsa da, Hz. Peygamber’le (s.a) Mekkeli kâfirler arasında çetin bir mücadelenin başlamış olduğunu seziyoruz. Sure’nin sahih rivayetlere göre Risalet’in ortalarında meydana gelen ‘kıtlık’ senesinde indiği anlaşılıyor. Öte yandan, Urve bin Zubeyr’den rivayet edilen bir hadise göre, surenin indiği günlerde İslâm’a girmiş olan Hz. Ömer (r.a) şöyle demiştir: “Bu sure indiğinde ben de Hz. Peygamber’in (s.a) yanındaydım ve onun durumunu gözlüyordum. Vahy hali bittiğinde Hz. Peygamber (s.a) şöyle buyurdular: “Şimdi bana on ayet geldi ki, onlara uyan kesinlikle Cennete girecektir.” Sonra da Sure’nin başlangıç ayetlerini okudular.” (Ahmed ibn Hanbel, Tirmizî, Neseî, Hakim.)
Ana Tema ve Konular: Sure’nin ana teması, Hz. Peygamber’in (s.a) getirdiği mesajı kabul ve izlemeye çağrı olup, tüm sure bu tema çerçevesinde dönmektedir.
ÖZET
1-11 Hz. Peygamber’in (s.a) mesajını kabul edenlerin bu tür soylu karakter niteliklerini kazanmış olması Mesajın doğruluğunun pratik kanıtıdır.
12-22 Bu bölümde, insan da içinde olmak üzere, tüm kainatı; insanları tevhid ve ahiret inancına çağıran Hz. Peygamber’in (s.a) mesajının gerçekliğinin açık bir delili olduğunu vurgulamak için insanın ve kaniatın yaratılışına dikkat çekilmektedir.
23-54 Sonra, önceki rasullerle kavimlerinin hikayeleri anlatılarak mesajın doğruluğuna tarihi deliller getirilmekte ve şu gerçekler vurgulanmaktadır:
(a) Düşmanların Hz. Muhammed’in (s.a) mesajına karşı yükselttikleri itirazlar ve şüpheler yeni değildir. Aynı itiraz ve şüpheler bizzat Allah’ın elçileri olarak kabul ettikleri önceki peygamberlere karşı da yükseltilmiştir. Bu yüzden, tarihten bir ders almalı ve peyamberlerin mi, yoksa onlara karşı çıkanların mı doğru yolda olduklarına karar vermelidirler.
(b) Hz. Muhammed’in (s.a) getirdiği tevhid mesajı ve ahiret inancı öteki rasullerin de getirdiği şeyin aynısıdır, bu durumda kabul edilmemeleri için gerçekçi bir durum yoktur.
(c) Mekkeli müşrikler, peygamberlerin mesajını reddetmiş bulunan toplumların karşılaştığı sonuçlardan ders almalıdırlar.
(d) Bütün peygamberler Allah’dan tek ve aynı dini getirmişlerdir ve hepsi de tek ve aynı ümmetin üyeleridir. Başka tüm dinler, bizzat insanların kendileri tarafından uydurulmuş olup, Allah’tan gelme değildir.
55-67 Rasullerin hikayeleri anlatıldıktan sonra temel bir ilke ortaya konmaktadır: Dünya hayatındaki başarı ve mutluluk, Allah katındaki kurtuluş ve başarı için bir ölçü değildir. Eğer bazı kişiler veya herhangi bir kişi dünyada zengin, güçlü ve refah içindeyse, bu hiçbir zaman bu kişi veya kişilerin Allah’ın sevgilileri olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde, diğerlerinin yoksulluğu ve başlarına gelen felaketler, Allah’ın onlardan razı olmadığının bir delili değildir. Gerçek ölçü iman (veya küfür) ve takva (veya zıddı)dır. Hz. Peygamber’in (s.a) düşmanları, zenginlikleri dolayısıyla Allah’ın ve tanrılarının kendilerinden razı oldukları inancına kapılan Mekke ileri gelenleri (ve onların izleyicileri) olduğundan, bu açıklama gerekliydi. Öte yandan Hz. Muhammed (s.a) ve izleyicileri yoksul ve çaresiz bir durumda oldukları gerçeğinden hareketle, Allah’ın onlardan razı olmadığını ve tanrılarının da kendilerini lanetlediğini iddia ediyorlardı.
68-77 Bu bölümde, müşrikler, Hz. Muhammed’in (s.a) Allah’ın gerçekten peygamberi olduğu konusunda ikna etmek için çeşitli deliller sıralanmaktadır. Sonra da, kıtlığın (ayet 75-76) yalnızca bir uyarı olduğu anlatılmakta ve “iyisi mi, yolunuzu doğrultun, yoksa korkunç bir azaba uğratılacaksınız” denmektedir.
78-95 Müşrikler, Hz. Peygamber’in (s.a) mesajının açık delilleri olması nedeniyle, yeniden kainattaki ve bizzat kendilerindeki “ayetler”i gözlemeye çağrılmaktadırlar.
96-97 Hz. Peygamber’e (s.a) düşmanların kötü davranışlarına misilleme olarak herhangi yanlış bir yola girmemesi ve şeytanın dürtmelerine karşı korunması söylenmektedir.
98-118 Bu son bölümde, gerçeğin düşmanları ahirette hesap verecekleri ve müminlere yaptıkları işkencelerin sonuçlarına katlanacakları, dolayısıyla yollarını düzeltmeleri konusunda uyarılmaktadırlar.
Açıklamalı Meal ( Tüm Sure)
1-7
MEAL
1. Mü’minler muhakkak kurtuluşa ermişlerdir.
2. Onlar namazlarında hüşu üzeredirler.
3. Onlar boş şeylerden yüz çevirirler.
4. Onlar zekâtı verirler.
5. Onlar ırzlarını korurlar.
6. Ancak kendi eşleri ve ellerinin altındaki (cariyeleri) hariç. Şüphesiz onlar (bunlarla ilişkilerinden dolayı) kınanmazlar.
MUSTAFA ÇEVİK
1-7 Hiç şüphesiz gerçek mü’minler, dünyada ve âhirette mutlaka kazanırlar. Onlar titizlikle ve bilinçle namazlarını kılar, Allah’ın rızasını kazanmak için ellerinde olandan infak eder, boş ve anlamsız sözlerden ve işlerden yüz çevirirler. İffetlerini korur, eşleri ve cariye iken evlenip eş edindikleri dışındakilerle ilişkiye girmezler. Meşru olan bu ilişkilerinden dolayı da kınanmaz ve günaha girmezler. Bunların dışına çıkanlar ise haddi aşmış, Allah’ın yasağını çiğnemiş kimselerdir.
MEAL AÇIKLAMASI
8-11
MEAL
8. (Yine) onlar emanetlerini ve ahitlerini gözetirler.
9. Onlar namazlarını da korurlar.
10. İşte varis olacak olanlar onlardır.
11. Onlar Firdevs’e varis olacaklardır. Onlar orada sürekli kalacaklardır.
MUSTAFA ÇEVİK
8-11 Mü’minler kendilerine, Allah’ın ve insanların emanet ettiklerini titizlikle ve hakkıyla korurlar. Allah’a ve insanlara verdikleri sözlerinde de durur, gereklerini yerine getirirler, namazlarını dünyevi çıkarları uğruna feda etmez dikkatli ve devamlı kılarlar. İşte bunlar, Allah’ın vaadi olan cennet yurdunun nimetlerine kavuşacaklar ve daimi olarak Firdevs cennetlerinde kalacaklar.
MEAL AÇIKLAMASI
12-16
MEAL
12. Andolsun biz insanı bir çamur süzmesinden yarattık.
13. Sonra onu bir nutfe halinde sağlam bir karar yerine yerleştirdik.
14. Sonra nutfeyi bir alaka (embriyo) olarak yarattık, alakayı da bir çiğnem et şeklinde yarattık, ardından bu bir çiğnem eti kemikler olarak yarattık, ardından da kemiklere et giydirdik. Sonra onu bir başka yaratılışla oluşturduk. Yaratıcıların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir!
15. Sonra siz bunun ardından mutlaka öleceksiniz.
16. Sonra siz kıyamet günü şüphesiz diriltileceksiniz.
MUSTAFA ÇEVİK
12-16 Biz ilk insanı önce süzülmüş, çamur haline getirdiğimiz balçıktan yarattık, sonra da onu hayatın tohumu haline getirip bir damla suya dönüştürerek, kadın ve erkeğin vücutlarına yerleştirdik. Evlilik yoluyla bu sıvıdan yarattığımız, hücreleri aşılayıp ana rahminin duvarına astık. Bir süre sonra, aşılanmış ve rahim duvarına asılmış bu hücreden kemiklerini oluşturup, et giydirip insana dönüştürdük. Sizi böylece yaratan Allah’ın ilmi ve kudreti çok yücedir. Ey insanlar! İşte bu yaratılışınızdan sonra, dünyaya getirilerek, yaratılış sebebiniz size bildirilmekte ve bu sebebe uygun bir hayatı yaşamaya davet edilmektesiniz. Bir süre sonra da hepiniz ölecek, Kıyamet’le birlikte yeniden diriltilip, huzurumuzda toplanarak dünya hayatınızı yaratılış sebebinize uygun yaşayıp yaşamadığınızdan hesaba çekileceksiniz.
MEAL AÇIKLAMASI
17-20
MEAL
17. Andolsun sizin üzerinizde yedi yol yarattık. Biz yaratmadan habersiz değiliz.
18. Gökten belli ölçüyle su indirip onu yere yerleştirdik. Şüphesiz biz onu giderme gücüne de sahibiz.
19. Onunla sizin için hurmalardan ve üzümlerden bahçeler oluşturduk. Sizin için onların içlerinde çok meyveler vardır ve onlardan yersiniz.
20. Yine Turi Sina’dan çıkan bir ağaç (zeytin yetiştirdik). O yağlı ve yiyenlere bir katık olan (ürün) bitirmektedir.
MUSTAFA ÇEVİK
17-20 Biz, sizin üzerinizde yedi kat gökleri ve orada yörüngesinde akıp gidenleri yarattık. Onlar içinde mükemmel bir nizam kurup yasalar yaptık, hiçbirini sebepsiz ve boş yere yaratmadık. Gökten suyu belirlediğimiz bir ölçüye ve yasaya bağlı olarak indiriyor, toprağa emdiriyoruz, bir kısmını da yerin üstünde tutuyoruz. Şunu iyi bilin ki, Biz indirdiğimiz suyu geri almaya da kadiriz. Bu indirdiğimiz yağmurla hurma bahçeleri, üzüm bağları ve yiyerek faydalandığınız daha birçok bitkiyi de yetiştiririz, yine o yağmurla Sina Dağı’nda ve çevresinde çokça yetişen, ürününden hem yağ çıkardığınız hem de yiyenlere katık olan zeytinin ağacını da yetiştiriyoruz.
MEAL AÇIKLAMASI
21-22
MUSTAFA ÇEVİK
21-22 Sizin yararlanmanız için yarattığımız hayvanların yaratılış ve yaşayışlarında da düşünenler için alınacak ibretler vardır. Onların birçoğunun etinden sütünden ve daha birçok şeyinden istifade ettiriyoruz. Ayrıca bu hayvanların bir kısmına yüklerinizi taşıtıyorsunuz. Denizlere koyduğumuz yasalar sayesinde de gemilerle, seyahat edip taşımacılık yapıyorsunuz.
MEAL AÇIKLAMASI
23-25
MEAL
23. Andolsun biz Nuh’u kavmine elçi olarak gönderdik. O da şöyle dedi: “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Artık sakınmaz mısınız?”
24. Kavminden inkâr eden ileri gelenler dediler ki: “Bu sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Size üstün olmak istiyor. Allah dileseydi melekleri indirirdi. Biz önceki atalarımızdan da bunu duymadık.
25. O, kendinde delilik olan bir adamdan başkası değildir. Siz onu belli bir süreye kadar gözleyin.”
MUSTAFA ÇEVİK
23-25 Biz Nûh’u da kavmine Allah’ın insanı yaratmaktaki maksadını bildirsin ve ona uygun hayat nizamı ile yaşamaya davet etsin diye gönderdik. Nûh da kavmine şöyle dedi: “Ey kavmim! Sizi yaratıp, bunca nimetle donatan Allah’ın daveti olan hayat nizamına uyun, sizin Allah’tan başka gerçek ilahınız yoktur. O halde bu gerçeğe göre yaşamanız gerekmez mi?” Bunun üzerine Nûh’un kavminin önde gelen müşrikleri, halka dediler ki: “Nûh da bizim gibi sadece ölümlü bir insan, şayet Allah bir elçi göndermek isteseydi, gökten bir melek gönderirdi, biz atalarımızdan da, insandan bir peygamber gönderildiğini işitmedik. Nûh bizlere karşı üstünlük elde etmek için nizamımızı yıkıp değiştirmeye çalışan delinin biri, ona bir süre tahammül edelim, şayet söylediklerinden vazgeçmezse o zaman cezasını veririz.”
MEAL AÇIKLAMASI
26-27
MEAL
26. (Nuh) dedi ki: “Ey Rabbim! Beni yalanlamalarına karşılık sen bana yardım eyle.”
27. Biz de ona şöyle vahyettik: “Gözetimimiz altında ve vahyimizle gemi yap. Bizim emrimiz gelip de tandır kaynayınca her türden ikişer tane ve aleyhlerine söz geçmiş olanların dışındaki aile fertlerini onun içine koy. Zulmedenler hakkında bana seslenme. Çünkü onlar boğulacaklardır.
MUSTAFA ÇEVİK
26-27 Kavminin daveti kabul etmemesi üzerine Nûh Allah’a şöyle dua etti: “Rabbim onların davetimi yalan sayıp, inatla yüz çevirmelerine karşı bana yardım et.” Biz de duasına karşılık ona şöyle vahyettik: “Ey Nûh! Bizim gözetimimiz ve rehberliğimizle bildirdiğimiz şekilde bir gemi yap, hükmümüz gelip de yeryüzünü sular kapladığında, o bölgede yaşayan hayvanlardan birer çifti ve seninle birlikte iman edenleri de gemiye al, sakın helak olmayı hak edenler için de Benden bir talepte bulunma, onlar suda boğularak helak olmayı hak ettiler.”
MEAL AÇIKLAMASI
28-29
MEAL
28. Sen ve beraberindekiler gemiye yerleşince: “Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’a hamdolsun” de.
29. Yine de ki: “Rabbim! Beni kutlu bir konak yerine indir. Sen konuklayanların en hayırlısısın.”
MUSTAFA ÇEVİK
28-29 Ey Nûh! Sen ve seninle birlikte gemiye binenler şöyle dua edin: “Bizleri bu müşrik kâfir ve zalim kavimden kurtaran Allah’a hamdolsun, övülmeye layık olan yalnızca O’dur ve de ki: “Ey Rabbim! Beni ve beraberimdekileri bereketli ve güvenli bir yere indir, yerleşilecek en iyi ve güvenli yeri bilen Sensin.”
MEAL AÇIKLAMASI
30
MEAL
30. Şüphesiz bunda âyetler vardır ve biz muhakkak denemeden geçiririz.
MUSTAFA ÇEVİK
30 Elbette Nûh’un bu kıssasından aklını kullananlar için çıkarılacak nice dersler vardır. Biz Nûh’un kavmini imtihan ettik, fakat onlar kaybedenlerden oldular.
MEAL AÇIKLAMASI
31-34
MEAL
31. Sonra onların artlarından başka nesil yetiştirdik.
32. Onların içlerinde de kendilerinden bir elçi gönderdik. “Allah’a kulluk edin. Sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Artık sakınmaz mısınız?” diye.
33. Kavminden inkâr eden, ahiret buluşmasını yalanlayan ve kendilerine dünya hayatında bolluk, refah vermiş olduğumuz ileri gelenler dediler ki: “Bu sizin gibi bir insandan başka bir şey değil. Sizin yediğinizden yiyor ve sizin içtiğinizden içiyor.
34. Eğer sizin gibi bir insana itaat ederseniz o zaman siz mutlaka kaybedenler olursunuz.
MUSTAFA ÇEVİK
31-34 Nûh kavminin ardından gelen kavme de kendi içlerinden peygamber gönderdik. O peygamber de halka: “Allah’ı layıkıyla tanıyın ve yalnız O’nu ilah edinin. Sizin gibi bir beşere itaat ederseniz hüsrana uğrarsınız. Yalnız Allah’a itaat ve ibadet ederek sorumluluklarınızı yerine getirin.” dedi. Kavminin azgın, şımarık önde gelenleri, peygamberleri için, “O da bizim gibi ölümlü birisi, böylesi ölümlü birinin sözüne uyup da, mevcut ilahlarımızı terk edip hayat nizamımızı değiştirirsek, o zaman imkânlarımızı, gücümüzü ve itibarımızı kaybederiz.” dediler.
MEAL AÇIKLAMASI
35-38
MEAL
35. Siz öldükten ve toprak ve kemik olduktan sonra sizin mutlaka yeniden çıkarılacağınızı mı vaad ediyor!
36. Ne kadar uzak! Size vaad edilen şey ne kadar uzak!
37. Şu dünya hayatımızdan başka bir (hayat) yoktur. Ölür ve yaşarız. Biz yeniden diriltilecek değiliz.
38. O Allah’a karşı yalan uyduran bir adamdan başka bir şey değildir ve biz ona inananlar değiliz.”
MUSTAFA ÇEVİK
35-38 Peygamberlerini böyle görüp göstermeye çalışan bu müşrik kavmin önde gelenleri bir de şöyle dediler: “Peygamber olduğunu söyleyen bu adam, bizlerin ölüp toprağa karıştıktan sonra tekrar diriltileceğimizi ve dünya hayatımızı kime ve neye göre yaşadığımızdan hesaba çekileceğimizi söylüyor, bu olacak iş değil. Bu dünya hayatından başka bir hayat yoktur, bizler ölürüz, arkamızdan çocuklarımız yaşamaya devam eder. Bu adam kendi uydurduğu yalanları Allah’a isnat ediyor, dolayısıyla bizler ona inanacak değiliz.”
MEAL AÇIKLAMASI
39-42
MEAL
39. Dedi ki: “Ey Rabbim! Beni yalanlamalarına karşılık sen bana yardım et.”
40. (Allah) dedi ki: “Az bir süre sonra pişman olacaklar.”
41. Derken onları hak üzere o korkunç çığlık yakaladı. Böylece onları sel süpürüntüsü haline getirdik. Zâlimler topluluğu uzak olsun!
42. Sonra onların ardlarından başka nesiller yetiştirdik.
MUSTAFA ÇEVİK
39-42 Bunun üzerine peygamberleri de Allah’a şöyle dua etti: “Rabbim beni yalancılıkla suçlayan bu topluluğa karşı, bana yardım et.” Allah da Peygamberine, “Çok geçmeden onları söylediklerine ve yaptıklarına pişman edeceğiz.” diye vahyetti. Ardından onları müthiş bir çığlık yakalayıverdi ve âdeta bir çer çöp yığını haline getirdi. Sonra da o inkârcılar cehennemin yakıtı oldular. İçlerinden kurtardığımız mü’minlerle nesli devam ettirdik.
MEAL AÇIKLAMASI
43
MEAL
43. Hiçbir ümmet ne ecelinden öne geçebilir, ne de geriye bırakılırlar.
MUSTAFA ÇEVİK
43 Azapla helak edilmeyi hak eden hiçbir toplum, Allah’ın yasası gereğince yok oluş süresini ne uzatabilir ne de öne alabilir.
MEAL AÇIKLAMASI
44
MEAL
44. Sonra elçilerimizi ardarda gönderdik. Her ne zaman bir millete peygamberleri geldiyse onu yalanladılar. Biz de onları (helâkte) birbirlerinin izlerinden yürüttük ve onları efsaneler yaptık. İman etmeyen topluluk uzak olsun!
MUSTAFA ÇEVİK
44 Biz daha sonraki toplumlara da peygamberlerimizi elçiler olarak gönderdik. Fakat onların birçoğu Allah’ın davetini yalan sayıp reddetti. Bu yüzden Biz, onları da nankörlük ve müşriklikleri sebebi ile hak ettikleri azaba uğratıp yok ettik. Böylece insanların dilinden düşmeyen ibret alınacak hikâyelere dönüştürdük.
MEAL AÇIKLAMASI
45-50
MEAL
45. Sonra Musa’yı ve kardeşi Harun’u ayetlerimizle ve apaçık bir delille gönderdik.
46. Firavun’a ve ileri gelenlerine. Ancak onlar büyüklendiler. Onlar üstünlük taslayan bir topluluktu.
47. “Kavimleri bize kulluk ettikleri halde bizim gibi iki insana mı inanacağız?” dediler.
48. Böylece onları yalanladılar ve helâk edilenlerden oldular.
49. Andolsun biz Musa’ya, bel ki onunla doğru yola ererler diye Kitab’ı vermiştik.
50. Meryem oğlunu ve annesini de bir ayet kıldık ve onları oturmaya uygun ve çeşmeli bir tepeye yerleştirdik.
MUSTAFA ÇEVİK
45-50 Musa ve Harun’u da apaçık mesajlarımız olan âyetlerimiz ve peygamberlik delilleri ile Firavun ve kavminin ileri gelenlerine gönderdik. Fakat onlar kibirlenip, davete uymayı reddettiler, ayrıca Musa ve Harun’u yalancılıkla suçlayıp, şöyle dediler: “Soydaşları bizim kölelerimiz olan, bizim gibi iki ölümlü insanın dediklerine mi inanıp, bunca yıldır devam eden inancımızı, nizam ve ahlakımızı değiştireceğiz? Bu olacak iş değil.” Bu nankörlük ve böbürlenmeleri sebebi ile helak edilenler arasında onlar da yerlerini aldılar. Hâlbuki Biz, doğru yola girsinler diye onlara kitap da göndermiştik. Meryem oğlu İsa’yı ve annesini de Allah’ın ilmi ve kudretinin, birer belgesi kıldık, her ikisini de yüksek bir makama yerleştirip cenneti kazanmanın yol göstericisi rehberler yaptık.
MEAL AÇIKLAMASI
51-52
MEAL
51. Ey peygamberler! Temiz şeylerden yiyin ve iyi işler işleyin. Ben sizin yaptıklarınızı bilirim.
52. Şüphesiz sizin bu ümmetiniz tek bir ümmettir. Ben de Rabbinizim. Öyleyse benden sakının.
MUSTAFA ÇEVİK
51-52 Allah, peygamberlerine ve onların izleyicilerine buyurdu ki: “Dünya hayatında size helal kıldığımız temiz şeylerden yiyip için. İnsanları Allah’tan başka ilah edinmeyen erdemli, salih kimseler olmaları konusunda uyarın. Sizi davet ettiğimiz hayat nizamı (din) tek doğru olan dindir. Ben de sizin tek ve gerçek Rabbiniz ve ilahınızım. O halde Allah’a karşı sorumluluklarınızı yerine getirin. Şüphesiz ki Allah, yapıp ettiklerinizi ve yapmanız gerekirken de yapmadıklarınızı en iyi bilendir.”
MEAL AÇIKLAMASI
53-54
MEAL
53. Ancak onlar aralarında işlerini (değişik) kitaplara ayırdılar. Her grup kendi yanında olanla sevinmektedir.
54. Sen onları bir süreye kadar gafletleri içinde bırak.
MUSTAFA ÇEVİK
53-54 Bizim tüm uyarı ve öğütlerimize rağmen, peygamberlerden sonra gelen ümmetleri aralarındaki birlik ve beraberliği bozup, hizipler oluşturdular ve her bir hizip kendi uydurdukları ile övünüp, mutlu olmaya çalıştılar. Ey Peygamber! Geçmişte böyle yapmaları sebebi ile doğru yoldan sapmış olanların durumu ile insanları uyar. Bundan ders almak istemeyenleri de gaflet ve dalalet içinde başlarına azap gelinceye kadar kendi hallerine bırak.
MEAL AÇIKLAMASI
55-56
MEAL
55. Onlar sanıyorlar mı ki kendilerine verdiğimiz mal ve oğullarla,
56. Onların iyiliklerine koşuyoruz. Hayır onlar (işin) farkında olmuyorlar.
MUSTAFA ÇEVİK
55-56 Müşrikler kendilerine mal, mülk ve evlatlar vermekle onların durumlarını onayladığımızı ya da birbirleriyle yarıştırdığımızı mı sanıyorlar? Hayır, asla öyle değil. Onlar, uyarılmalarına rağmen işin sonunun nereye varacağını anlamak ve kabul etmek istemiyorlar.
MEAL AÇIKLAMASI
57-61
MEAL
57. Gerçekten Rabblerinin korkusuyla içleri titreyenler,
58. Rabblerinin ayetlerine inananlar,
59. Rabblerine ortak koşmayanlar,
60. Ve verdiklerini Rabblerine döndürülecekleri için kalpleri ürpererek verenler.
61. İşte onlar hayırlarda yarışırlar ve bunda ileri geçerler.
MUSTAFA ÇEVİK
57-61 Öte yandan Rablerinin âyetlerine yürekten iman eden ve O’nun verdiklerini yine O’nun rızasını kazanmak yolunda harcayan, Hesap Günü’nü aklından çıkarmayan ve Rablerine olan saygıdan yürekleri titreyenler var ya işte bunlar hayırda birbirleriyle yarışıp öne geçmeye çalışırlar. Sonunda kazanacak ve mutlu olacak olanlar bunlardır.
MEAL AÇIKLAMASI
62-67
MEAL
62. Hiç kimseye güç yetirebileceğinden fazlasını yüklemeyiz. Bizim katımızda hakkı söyleyen bir kitap vardır ve onlar haksızlığa uğratılmazlar.
63. Fakat onların kalpleri bundan gaflet içindedir ve onların bundan başka işleri vardır, onlar o işler için çalışırlar.
64. Nihayet onların refah içinde olanlarını azapla yakaladığımızda derhal feryat ederler.
65. Bugün feryat etmeyin. Şüphesiz siz bizden yardım göremezsiniz.
66. Size ayetlerim okunuyordu, ama siz topuklarınızın üzerine geri dönüyordunuz.
67. Ona karşı büyükleniyor; geceleyin toplanıp saçmalıyordunuz.
MUSTAFA ÇEVİK
62-67 Biz hiç kimseye gücünün üstünde bir yük yüklemeyiz. Bizim katımızda herkesin gücünün yettiği kadarıyla, yaptıklarının kayıtlarının eksiksiz tutulduğu amel defterleri vardır. Sonunda hiç kimse haksızlığa uğratılmaz. Fakat bu gerçeği kabul etmek istemeyenler, inatla Allah’ın yasaklarını çiğnemeye devam ederler. Böyleleri verdiğimiz bunca nimetlere rağmen nankörlük edip, şımarıp, azgınlaşırlar. Onları bu yaptıklarından dolayı kıskıvrak yakaladığımızda, yalvarıp yakarmaya başlayacaklar. O zaman onlara şöyle denilecek: “Şimdi boş yere feryat edip durmayın. Bizden asla yardım görmeyeceksiniz. Vaktiyle âyetlerimiz sizlere defalarca okunup doğru olana davet edildiğiniz halde kibirlenip, böbürlenerek kabule yanaşmıyor, üstelik bununla da kalmayıp geceleri bir araya geldiğinizde, karanlığın koynunda kitabımız Kur’an aleyhinde cahilce, düşünmeden atıp tutuyordunuz.
MEAL AÇIKLAMASI
68-71
MEAL
68. Onlar o sözü (Kur’an’ı) düşünmediler mi yoksa onlara önceki atalarına gelmeyen bir şey mi geldi?
69. Yahut peygamberlerini tanımadılar mı ki şimdi onu inkâr ediyorlar?
70. Yoksa: “Onda bir delilik var” mı diyorlar? Hayır o kendilerine hakkı getirdi, ancak onların çoğu haktan hoşlanmıyorlar.
71. Eğer hak onların arzularına uysaydı gökler, yer ve bunların içindekiler bozulurdu. Hayır biz onlara kendi şereflerini getirdik ama onlar şereflerinden yüz çeviriyorlar.
MUSTAFA ÇEVİK
68-71 Bu müşrikler, Allah’ın kitabı Kur’an üzerinde aklederek gerçeği anlamaya çalışmıyorlar. Onlara, atalarına gelmemiş olan bir davet mi geldi ki, karşısında şaşırıp kalıyorlar. Hâlbuki onların uzak geçmişteki atalarına da bu davet ulaştırılmıştı. Şimdi bunlara ne oldu da aralarında dürüst ve güvenilir olduğu bilinen insanın peygamberliğine inanmıyor ve onunla gönderdiğimiz ilahi kitaptan yüz çeviriyorlar. Üstelik bir de kalkmış onu, küstahça yalancılık ve delilikle suçluyorlar. Oysa Kur’an onlar için izzet ve şeref kaynağıdır ama kıymetini bilmiyorlar. Peygamber’de deliliğin hiçbir emaresi yoktur. O, gerçeğin ta kendisi olan Kur’an’ı iletmekte ve insanları Allah’ın yaratma amacı olan hayat nizamı ile yaşamaya davet etmektedir. Fakat onların çoğu Kur’an ile davet edildiklerinden hoşlanmıyorlar. Şayet Allah onların istediklerine uyacak olsaydı göklerin ve yerin arasında olanların düzeni bozulup yıkılırdı.
MEAL AÇIKLAMASI
72-77
MEAL
72. Yoksa sen onlardan bir vergi mi istiyorsun. Rabbinin vergisi (ecri) daha hayırlıdır ve O rızık verenlerin en hayırlısıdır.
73. Şüphesiz sen onları doğru bir yola çağırıyorsun.
74. Ama ahirete inanmayanlar yoldan sapıyorlar.
75. Eğer biz onlara acır ve üzerlerindeki sıkıntıyı giderirsek muhakkak yine azgınlıkları içinde bocalamaya devam ederler.
76. Biz onları azapla yakaladık ancak onlar yine de Rabblerine boyun eğmediler ve (hâlâ O’na) yalvarmıyorlar.
77. Sonunda üzerlerine azabı şiddetli olan bir kapı açtığımızda onun içinde ümitsiz kalırlar.
MUSTAFA ÇEVİK
72-77 Ey Peygamber! Allah adına yaptığın davete karşılık bir ücret de talep etmiyorsun ki, onlar senden bu sebepten dolayı kaçıyor olsunlar! Sen Rabbinin vereceği ecrin dünya nimetlerinin hepsinden daha değerli olduğunu biliyorsun, Allah karşılık verenlerin en hayırlısıdır. Gerçek şu ki, sen onları yaratılış sebepleri olan hayat nizamı ile yaşamaya çağırıyorsun. Fakat âhirete ve Hesap Günü’ne inanmayanlar, Allah adına yapılmakta olan bu davete inanmamak konusunda inatla direniyorlar. Başlarına bir sıkıntı geldiğinde ise hemen Bizden yardım istiyorlar. Merhamet edip sıkıntılarını giderecek olsak tekrar o nankör azgın ve kibirli hayatlarına geri dönerler. Nitekim Biz gerçeği inkâra kendilerini şartlandırmış olanları sıkıntı ve darlıklara uğratarak da denemiştik. Sıkıntılarını giderince de tevbe edip Rablerinin davetine yönelmediler. Vakti gelip Hesap Günü o çok zorlu azabımızın kapılarını açtığımızda, işte O Gün tüm umutlarını yitirip şaşırıp kalacaklar.
MEAL AÇIKLAMASI
78
MEAL
78. Sizin için kulaklar, gözler ve kalpler var eden O’dur. Çok az şükrediyorsunuz.
MUSTAFA ÇEVİK
78 Ey insanlar! Allah sizlere görecek göz, işitecek kulak, anlayacak kalp (akıl) ve sayısız nimet vermişken hâlâ O’na şükredip yalnız O’nun Rabbiniz ve ilahınız olduğunu anlamayacak mısınız?
MEAL AÇIKLAMASI
79
MEAL
79. Yeryüzünde sizi yaratıp yayan O’dur ve O’nun huzurunda toplanacaksınız.
MUSTAFA ÇEVİK
79 Sizleri yaratıp yeryüzüne yayan Allah’tır. Sonunda tekrar O’na döndürüleceksiniz ve O Gün size verdiği nimetlerle, kime ve neye göre yaşadığınızdan hesaba çekileceksiniz.
MEAL AÇIKLAMASI
80
MUSTAFA ÇEVİK
80 Size canı veren de, alan da Allah’tır. Gece ve gündüzün birbirini takip etmesi de, Allah’ın nizamının yasalarına bağlıdır. Allah yaratmış olduğu her şeyi, kurduğu mükemmel nizam ve yasalara bağlamışken size ne oluyor da Rabbinizin sizin için kurup, önerdiği nizam ve yasalardan yüz çeviriyorsunuz?
MEAL AÇIKLAMASI
81-83
MEAL
81. Hayır onlar öncekilerin dedikleri gibisini dediler.
82. Dediler ki: “Öldüğümüz, toprak ve kemik haline geldiğimiz zaman mı, biz mi o zaman tekrar diriltileceğiz?
83. Andolsun ki bize de daha önce atalarımıza da bu vaad edildi. Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir.”
MUSTAFA ÇEVİK
81-83 Müşrik ve kâfirler kendileri gibi inanıp yaşamış olan atalarının söylediği gibi, “Öldükten kemik yığını haline gelip toza, toprağa karıştıktan sonra mı yeniden diriltilip hesap verecekmişiz? Bunlar bizden önceki atalarımıza da söylenmişti. Demek ki bu tekrar diriltilip hesap verme tehdidi, eskilere de anlatılmış olan hikâyeden başka bir şey değil.” derler.
MEAL AÇIKLAMASI
84-90
MEAL
84. De ki: “Eğer bilirseniz yeryüzü ve onun içindekiler kimindir?”
85. “Allah’ındır” diyecekler. De ki: “Peki öyleyse öğüt almıyor musunuz?”
86. De ki: “Yedi göğün Rabbi ve ulu arşın Rabbi kimdir?”
87. “Allah’ındır” diyecekler. De ki: “Öyleyse sakınmıyor musunuz?”
88. De ki: “Eğer biliyorsanız (söyleyin): Her şeyin hükümranlığı elinde olan, koruyup kollayan ama kendisi korunmaya (muhtaç olmaya)n kimdir?”
89. “Allah’ındır” diyecekler. De ki: “Öyleyse nasıl büyüleniyorsunuz?”
90. Hayır, biz onlara hakkı getirdik. Ancak onlar yalancıdırlar.
MUSTAFA ÇEVİK
84-90 Ey Peygamber! Sen onlara de ki: “Yeryüzü ve orada olanlar kime aittir?” Onlar: “Elbette ki Allah’ındır.” diyecekler. O halde onları yoktan yaratıp var eden Allah’ın, öldükten sonra yeniden dirilteceğini neden düşünemiyorsunuz? Sonra da tekrar onlara de ki: “Yedi kat göklerin ve tüm kâinatın yaratıcısı, sahibi ve nizamlarını kurup yöneteni kimdir?” Yine, “Elbette ki Allah.” diyecekler. Bunun üzerine sen de onlara: “Madem bu gerçeğe inanıyorsunuz, o halde neden yalnız Allah’ı Rab ve ilah edinip de davetine yönelmeyi kabul etmiyor, O’na ortaklar koşuyorsunuz?” Onlara şunu da sor: “Göklerle yer ve arasında olanları rızıklandıran, koyduğu yasalarla koruyup, kollayan, fakat kendine karşı kimsenin korunup, kollanamayacağı kimdir?” Yine, “Elbette ki Allah.” diyecekler. De ki: “Peki o zaman niçin aklınızı kullanmayıp şeytanın tuzağına düşerek, onun kışkırtmasıyla, Allah size yetmezmiş gibi kendinize benzer yaratılmışların uydurduklarını hayat tarzı ediniyorsunuz? Hâlbuki Biz size Kur’an’ı gönderip yaratılış sebebinizi apaçık bildirmiştik. Buna rağmen onun içindekileri de yalan saydınız.”
MEAL AÇIKLAMASI
91
MUSTAFA ÇEVİK
91 Allah hiç kimseyi çocuk edinmemiştir ve Allah’tan başka gerçek ilah yoktur. Şayet O’ndan başka ilah olsaydı her ilah, yaratılmışlar üzerinde kendine göre nizam kurup, yasa yapmaya, birbirlerine üstünlük sağlamaya kalkar ve kâinatın düzeni alt üst olup, bozulurdu.
MEAL AÇIKLAMASI
92
MUSTAFA ÇEVİK
92 Allah her şeyin mutlak doğru olanını, görünen ve görünmeyen yüzünü bilendir ve kendisine ortak (şirk) koşulanlardan münezzehtir. O’nun her şeye gücü yeter, hiç kimsenin yardımına ihtiyacı yoktur ve her şey O’na muhtaçtır.
MEAL AÇIKLAMASI
93-96
MEAL
93. De ki: “Ey Rabbim! Onlara vaad edileni bana mutlaka göstereceksen,
94. Rabbim! Bu durumda beni bu zalimler topluluğunun içinde bırakma.”
95. Biz, onlara vaad ettiğimizi sana göstermeye güç yetiririz.
96. Kötülüğü en güzel olanla sav. Onların nitelendiregeldiklerini biz daha iyi biliriz.
MUSTAFA ÇEVİK
93-96 Ey Peygamber! Sen şöyle dua et: “Rabbim! Davetinden yüz çevirenlere vadettiğin azap geldiğinde, beni bunların arasında bırakma.” Şüphesiz Biz onlara vaat ettiğimiz azabın bir kısmını dünyada gerçekleştirmeyi dilersek, bunu sana göstermeye ve seni korumaya kâdiriz. Onlar ne söylerlerse söylesin ve ne yaparlarsa yapsınlar, sen yine de doğru olanı yapmaya davet et. Bundan dolayı saldırganlıklarına ve hakkında uydurup söylediklerine karşı en güzel şekilde karşılık ver. Biz onların neler uydurup, yakıştırdıklarını çok iyi biliyoruz.
MEAL AÇIKLAMASI
97-98
MEAL
97. De ki: “Rabbim! Şeytanların kışkırtmalarından sana sığınırım.
98. Ve onların yanımda bulunmalarından da sana sığınırım Rabbim!.”
MUSTAFA ÇEVİK
97-98 De ki: “Ey Rabbim! Elçilik görevimi, hakkı ile yerine getirmeye çalışırken, şeytanın ve şeytan tabiatlı insanların vesvese ve telkinlerle aklımı karıştırmalarından Sana sığınırım. Rabbim onların bana yakınlaşıp kışkırtmalarından, bunaltıp yanıltmalarından da Sana sığınırım.”
MEAL AÇIKLAMASI
99-100
MEAL
99. Sonunda onlardan birine ölüm geldiğinde şöyle der: “Rabbim! Beni geri döndürün.
100. Olur ki terkettiğim (dünya)da iyi işler işlerim.” Hayır. Bu sadece onun söylediği bir sözdür. Önlerinde diriltilecekleri güne kadar (duracak) bir engel vardır.
MUSTAFA ÇEVİK
99-100 Yaratılış sebepleri olan hayat nizamı ile yaşamayı reddedenlerden herhangi birine ölüm gelip çatınca bu defa Bize şöyle yalvarıp yakarmaya başlar: “Rabbim beni hayata tekrar döndür de razı olacağın bir hayat yaşamaya başlayayım.” Hayır hayır, onun şimdi söylemek zorunda kaldığı bu sözler, çaresizliğinin ifadesinden başka bir şey değil, artık onların dünyaya dönmelerinin önünde aşılması imkânsız olan bir engel vardır. Tekrar diriltilip, dönüp gelecekleri yer âhirettir ve orada dünyada yaptıklarının karşılığını görecekler.
MEAL AÇIKLAMASI
101-111
MEAL
101. Sur’a üflendiğinde artık aralarında soylar yoktur ve birbirlerine (bir şey) sormazlar.
102. Kimlerin tartıları ağır gelirse işte onlar kurtulanlardır.
103. Kimlerin tartıları da hafif gelirse işte onlar kendilerini hüsrana uğratanlar, cehennemde sonsuza kadar kalacak olanlardır.
104. Ateş yüzlerini yalar ve orada dişleri sırıtıp kalır.
105. Ayetlerim size okunuyordu da siz onları yalanlıyordunuz değil mi?
106. Derler ki: “Ey Rabbimiz! Bahtsızlığımız bize üstün geldi ve biz sapık bir topluluk olduk.
107. Ey Rabbimiz! Bizi buradan çıkar. Eğer (tekrar inkâra) dönersek o zaman gerçekten zalimleriz.”
108. Der ki: “Sinin orada ve benimle konuşmayın.
109. Doğrusu kullarımdan bir grup: “Rabbimiz! Biz iman ettik. Bizi bağışla ve bize merhamet et. Şüphesiz sen merhamet edenlerin en hayırlısısın” diyordu.
110. Sizse onları alay konusu edinmiştiniz. Size benim zikrimi unutturdular ve siz onlara gülüyordunuz.
111. Bugün sabretmelerine karşılık onları mükâfatlandırdım. Şüphesiz onlar kurtuluşa erenlerdir.”
MUSTAFA ÇEVİK
101-111 Kıyamet Günü gelip de Sûr’a üflenildiğinde, artık ne soyun sopun ne de başka bir yakınlığın ve dostluğun kimseye faydası dokunmayacaktır. O Gün aralarındaki bağlar yok olacak, kimsenin kimseyi soracak ya da görecek hali olmayacak, herkes hak ettiğinin karşılığını görmek üzere bir araya toplanacak, Allah’ı layıkıyla kavrayıp, davetine icabet edip, O’na karşı sorumluluklarını yerine getirenlerin salih amelleri terazilerinde ağır basacak. Böyleleri umduklarına kavuşup, mutlu olacaklar. Allah’ın kitapları ve peygamberleri ile yaptığı davetten yüz çevirenler, amellerinin tartıda hafif gelmesi ile hüsrana uğrayıp cehenneme sürüklenecekler. Cehennem ateşi de onların yüzlerini kavuracak, dudakları yanıp dökülecek, dişleri dışarıda acılar içinde kıvranıp duracaklar. O Gün Allah onlara şöyle diyecek “Âyetlerim sizlere okunup, tebliğ edilirken, onları yalan sayıp reddedenler sizler değil miydiniz?” Onlar da şöyle cevap verecekler: “Ey Rabbimiz! Kibrimizin, nankörlük ve azgınlığımızın kurbanı olduk. Bu yüzden daveti umursamadık. Ey Rabbimiz! Bizi bu ateşten çıkarıp bize bir fırsat daha ver. Eğer tekrar şirke ve küfre dönersek o zaman bizi kendine zulmeden zalimlerden, ebedî cehennemliklerden kıl.” Allah bu defa da onlara: “Siz hak ettiğiniz o azabın içinde devamlı kalacaksınız boşuna feryat edip durmayın, siz verilen nimetleri ve zamanı, yapılan uyarılara rağmen gerektiği gibi kullanmayıp, heder ettiniz. Hâlbuki sizin aranızda yaratılış sebebine uygun yaşamak uğrunda ellerinden gelen gayreti gösterenler de vardı. Fakat siz onlarla alay edip dururken, onlar “Ey Rabbimiz! Biz Senin merhametine, şefkatine ve affına sığınıyoruz.” diye dua ediyorlardı. Ey müşrikler! Mü’minlerin imanları ile alay etmenin yanında, âyetlerimiz üzerinde düşünmeyi aklınıza bile getirmediniz. İşte Ben de bugün, mü’minleri sizin zulmünüze, alaycı tavırlarınıza karşı imanlarından taviz vermeden direnmeleri ve Rablerine güvenmelerinden dolayı cennet ile ödüllendiriyorum. Gerçek başarı, kazanç ve mutluluk budur.”
MEAL AÇIKLAMASI
112-117
MEAL
112. (Allah): “Yeryüzünde yıl olarak ne kadar kaldınız?” der.
113. “Bir gün veya bir günün birazı kadar kaldık. Sayanlara sor” derler.
114. Der ki: “Sadece az (bir süre) kaldınız. Gerçekten bir bilseydiniz!.”
115. Yoksa sizi boşuna yarattığımızı ve bize döndürülmeyeceğinizi mi sandınız?
116. Gerçek mülk sahibi olan Allah yücedir. O’ndan başka ilâh yoktur. Yüce (kerim) arşın Rabbidir.
117. Kim Allah’la beraber, hakkında hiçbir delili olmaksızın başka bir ilâha taparsa onun hesabı Rabbinin katındadır. Şüphesiz kâfirler kurtuluşa eremezler.
MUSTAFA ÇEVİK
112-117 Allah cehennemdekilere, “Dünyada kaç yıl kadınız?” diye soracak onlarda: “Bir gün ya da daha az, fakat kesin olarak bilmiyoruz. Onu bugün aklı başında kalmış olan varsa ona sor.” diyecekler. Allah onlara: “Evet dünyada çok az kaldınız. Dünya hayatının geçici ve kısa olduğu ve sonunda bugünle karşılaşacağınız uyarısı yapıldığı halde önemini kavramadınız. Benim sizleri amaçsız boş yere yarattığımı mı sandınız?! Oysa huzuruma getirilip verilen nimetleri ve zamanı kullanış biçiminizden sorulacağınız da size apaçık bildirilmişti. Bugün artık Allah’tan başka gerçek Rab ve ilah olmadığını, boşuna değil de sınırlarını Allah’ın belirlediği bir hayatı yaşamak üzere yaratılmış olduğunuzu ve yarattıkları üzerinde hükümdarlık makamının yalnızca Allah’a ait olduğunu anladınız.” Böylece Allah’la birlikte başka rab ve ilah edinmiş olanlar hak ettikleri azapla cezalandırılacaklar ve asla bundan kurtulamayacaklar.
MEAL AÇIKLAMASI
118
MEAL
118. De ki: “Rabbim! Bağışla ve merhamet et, sen merhamet edenlerin en hayırlısısın.”
MUSTAFA ÇEVİK
118 Ey mü’minler! Sizler de, “Rabbim! Bizlere merhamet ve şefkatinle muamele et, Sen merhamet edenlerin en hayırlısısın.” diye dua edin.
MEAL AÇIKLAMASI