Necm Suresi

1.​​ İnsanlığı ilâhî nurlarla aydınlatmak üzere​​ Doğan, sonra da batan​​ Kayıp giden​​ yol ve yön gösteren yıldızlara​​ ve doğru yolu göstermesiyle her biri birer yıldız gibi​​ nazil​​ olan Kur’an’a andolsun ki, Allah tarafından kısım kısım indirilen ayetlerinin, gözler önüne serdiğine bir bak.

2. Ey Kureyşliler! Ey müşrikler,​​ çocukluğundan beri yakından tanıdığınız ve ahlâkî meziyetlerini çok iyi bildiğiniz Arkadaşınız Muhammed, hayatının hiçbir döneminde haktan sapmadı ve yine hayatının hiçbir döneminde, asla bâtıla inanmadı, şeytani dürtülerle aldanıp aldatılmadı da. Başına buyruk hareket ederek hak yoldan uzaklaşmadı. Siz onun sözlerinde değişiklikler var zannediyorsunuz. Hayır! Elçimiz ayetlerim hakkında asla değişik bir şey söylemez. O’nun söyledikleri sizin işinize gelmiyor o kadar. Elçimiz Muhammed’in size okudukları O’na vahyettiğimiz Kur’an’dan ibarettir.

3. O Peygamber Rabb’inin mesajını aktarırken​​ kesinlikle kendi keyfine göre kafasından ve arzusuna göre konuşmuyor. Muhammed’in Allah adına yapmakta olduğu davetin sözlerini bir düşünün bakalım. O sözler kendini bilmez birinin ya da bir şairin sözlerine hiç benziyor mu?​​ Size tebliğ ettiği Kur’ân ve açıklamaları, Muhammed’in, aklıyla, mantığıyla söylediği sözler-bilgiler değildir. Zaten o kendi konuşmaları için Allah’ın sözleri demez. Elbette O’nun kendi sözleri de vardır. Ama görevlendirdiğimiz hiçbir Nebi, hiçbir Resul kendi sözleri için bunlar Allah’ın sözleridir demez, diyemez. Onun için elçimiz size bunlar Allah’ın sözleridir diyorsa mutlaka doğrudur.

4. Onun​​ size konuştukları,​​ dudaklarından dökülen bu muhteşem ifadeler, kendine​​ Allah tarafından indirilen vahiyden başka bir şey değildir.​​ O, sizi kendi uydurduğu sözlere değil, Allah’ın âyetleri ile yaratılışınızın sebebi olan gerçeğe davet etmektedir.​​ Hiçbir resule gönderdiğimiz ayetlerden başka bir sözü ayet olarak söylemesi mümkün değildir.​​ 

5. Kaynağından şüphe ettiğiniz​​ bu vahyi ona​​ ve​​ Allah'ın​​ üstün özelliklerle​​ donatıp güçlendirip​​ görevlendirdiği​​ melek​​ Cibril öğretti.​​ Vahiylerimiz Muhammed’e hiçbir gücün zarar veremeyeceği şekilde güçlendirilmiş koruma altına alınmış görevlimizle iletildi. O vahiylerdeki bütün gerçekleri ona öğretti.

6. O​​ Cebrail​​ çarpıcı bir güzelliğe,​​ Üstün akıl ve zekâya​​ sahiptir​​ ve güçlü bir varlıktır.​​ Eşsiz güzelliğe sahip​​ Görkemi her yanı kapladı.​​ O an​​ Peygambere vahyetmek için Hira Dağı’na geldiğinde​​ kendini tüm ihtişamıyla, gerçek şekli ve hüviyeti ile Muhammed’e görünmüştü.

7. O,​​ esnada​​ Cebrail​​ ufkun en yüksek noktasındaydı​​ ve​​ vahyi iletmek için gelirken önce​​ uzaktan göründü.​​ Orada kendini bütün ihtişamıyla gösterdi.​​ 

8. Sonra​​ mağaradaki​​ Resulüllah’a​​ yaklaştı ve​​ yukarıdan aşağıya kayıp yaklaşarak​​ sarktı​​ ve nezaketle peygamberlik görevini tebliğ etti.

9. Böylece​​ Muhammed ile​​ aradaki mesafe iki yay boyu​​ oldu​​ hatta​​ daha fazla yaklaştı​​ ve vahyi iletti.​​ Aralarında iletişim ‘bilgi teması’ başladı.

10. Derken​​ Allah'ın​​ kuluna vahyedilmesini uygun gördüğü Kur’an ayetlerini,​​ Allah'ı ilâh tanıyan, saygılı kulu Muhammed'e​​ iletti.​​ Elçimize neyi vahyettiysek, O da kulumuza onu vahyetti! Arkadaşınız Muhammed dikkatle dinledi. Söylediklerinin hepsi hafızasına yazıldı. Seçtiğimiz elçileri vahyedilenleri unutmasınlar diye hafızalarını kuvvetlendirdik. Arkadaşınızın hafızası da güçlendirildi. Böylece hiçbir şeyi unutmadan size açıklar. Emirlerimizden hiçbir şeyi eksik bırakmaz.

11.​​ Bu görülen bir hayal veya rüya değildi. Bütün bunlar olurken​​ Muhammed'in çıplak​​ gözle​​ gördüğünü gönlü​​ aklı,​​ kalbi, mantığı,​​ yalanlamadı, vicdanı da doğruladı.​​ Peygamber, görüp yaşadıklarının gerçek olup hayal olmadığına aklen ve kalben iman etti.​​ Açık ve net olarak gördüğü bu görkemli varlığın, Allah’tan vahiy getiren Cebrail olduğu konusunda en ufak bir şüpheye kapılmadı.

12.​​ Ey müşrikler​​ Şimdi siz​​ hâlâ​​ içinizdeki en güvenilir insan olan​​ Peygamberin​​ gördüğü​​ şey hakkında,​​ yani Hz. Cebrail’le görüştüğünden ve bilgi alışverişinden şüphe edip​​ kendisiyle tartışıyor musunuz?​​ Sizler yıllardır içinizde yaşayan dürüstlüğü ve ahlakı ile emin lakaplı arkadaşınızın bu konuda söylediklerinin gerçekliğinden şüphe mi ediyorsunuz?​​ O size ne gördüyse onu anlatıyor. O’na ne vahyedildiyse onu söylüyor. Siz neyin kuşkusunu taşıyorsunuz? Sadece işinize gelmiyor. Eğer işinize gelen bir şey olsaydı hemen tasdik ederdiniz.​​ 

13.​​ Siz tartışırken Peygamber ondan defalarca vahiy aldı.​​ Andolsun ki, o​​ Peygamber​​ Cebrail’i bir başka inişte​​ daha​​ yani Mirâc gecesinde​​ aslî suretiyle​​ bir kez daha​​ görmüştü.

14. O zaman​​ Peygamber, şehrin uzağında bulunan​​ Sidretu'l-Munteha'nın,​​ yani Uzakta ve yüksek bir yerdeki ağacın​​ yakınındaydı.​​ Maddî varlığın sona erdiği ve bambaşka bir âlemin kapılarının açıldığı sınır noktasında, bütün Meleklerin ve Nebilerin son ulaşım sınırında, güzelliği, kokusu benzersiz Sidre ağacının yanında görmüştü.

15. Şehitlerin, Hesap Gününe kadar kaldığı​​ Vaat edilen cennetlerden biri olan​​ Me'va cenneti​​ hemen​​ onun​​ yani Sidretu’l-Muntehâ’nın​​ yanındadır.​​ Cennetü’l-Me’vâ; muttakilerin, mücahitlerin ve şehitlerin son durağıdır.

16. O zaman Sidre'yi kaplayan kaplıyordu​​ ki, muhteşem güzellik her yeri sarmıştı.​​ Allah'ın nuru ve melekler kaplamıştı.​​ O zaman da elçi melek Sidre’yi kaplamış ve apaçık bir biçimde Peygamber’e, Allah’ın büyük​​ bir mucizesi olarak asıl şekli ve kimliği ile görünmüştü.​​ O zaman sedir ağacını bütün heybetiyle öyle bir kaplamıştı ki. İlâhi nurlarla aydınlanan bu yer, kelimelerin ifade etmekten âciz kaldığı muhteşem güzelliklere sahne oluyordu.,​​ bütün yükseklikleri, bütün ufku kaplamıştı.

17. Dikkat edin! O peygamberin​​ Gözü​​ gördüğü, bu muhteşem manzara karşısında​​ kendisine gösterilen hayret verici şeyleri görmekten başka bir tarafa doğru​​ kaymadı​​ şaşmadı​​ ve​​ daha fazlasını talep ederek​​ bakması emredilen şeylerin dışına bakıp​​ sınırını da​​ aşmadı.​​ 

18. Andolsun ki o​​ Peygamber,​​ Rabbinin​​ varlığına, birliğine işaret eden​​ en büyük ayetlerinden​​ kudretinin delillerinin en büyüklerinden​​ bir kısmını gördü​​ ve hayrete kapılmıştı.​​ Bu olay görülen bir rüya ya da bir hayal değil, gerçeğin ta kendisi idi.​​ Peki ya siz ey müşrikler! Allah’ın yanı sıra hükmüne boyun eğip tapındığınız o düzmece ilâhların Hesap Günü size şefaatçi olacaklarını söylerken hangi temele, hangi delile dayanıyorsunuz? Şimdi görmediğiniz bilmediğiniz bir şeyi mi inkâr ediyorsunuz?

19. Ey inkarcılar! Vahyin kaynağı hakkında verilen bu bilgilerden sonra bir muhasebe yaptınız mı?​​ Gördünüz mü, Allah’ı bırakıp sözde ilâh olduğunu iddia ettiğiniz, taptığınız, dişi putlarınız olan Lât’ı ve Uzza’yı? Lât ve Uzza’ya neden taptığınızı​​ hiç düşündünüz mü?​​ Bunların​​ gerçek bir ilah olduğunu kanıtlayan herhangi bir güçleri var mı? Herhangi bir şey yaratmışlar mı? O halde Rabbinize nasıl oluyor da ortak koşabiliyorsunuz?

20. Ve üçüncü​​ put​​ olan Menât’ı​​ ve neden bunlara taptığınızı? Allah, Peygamberi ile sizleri karanlıklardan aydınlığa çıkaracak, âhirette ise cennetine koyacağı bir hayat nizamını yaşamaya çağırırken, size ne oluyor da Allah’la birlikte Lat, Menat ve Uzza diye isimlendirip, “Bunlar Allah’ın kızları meleklerdir” diyerek uydurduğunuz sahte ilahlarınızdan şefaat bekliyorsunuz?​​ Bunların ne kudretleri var? Onlar size ne getirebildi? Yıllarca karşılarına geçip yalvardınız. Hiç aklınız çalışmıyor mu Bugüne kadar taptıklarınızın hangi gücüne şahit oldunuz? Bugüne kadar sizin için hiçbir şey yapmadıklarını da biliyorsunuz. Ama yine de onlara tapıyorsunuz. Sizler, saçmalık ve yalanlar ile kurduğunuz düzenden çıkar sağladığınız için, düzeniniz ve dininiz yıkılsın istemiyorsunuz. Onun için arkadaşınız Muhammed size gerçekleri getirince, hemen inkâr ediyorsunuz.​​ 

21. Ey müşrikler! Demek gurur duyduğunuz Erkek evlat sizin de​​ varlığından utanç duyarak​​ diri diri toprağa gömdüğünüz kız çocuklarınız hâşâ Allah’ın mı? Kızlar O’na ait derken, yalnızca erkekleri mi çocuklarınız kabul ediyorsunuz? Güya bunu da Allah’ı mutlu etmek için​​ yapıyorsunuz öyle mi?​​ Kız çocuklarını Allah’a, erkek çocuklarını da kendinize yakıştırmanız ve Allah’ı çocuk sahibi olarak algılayıp kabullenmeniz, O’nu gereği gibi ve yeterince kavrayamadığınızın apaçık delilidir.​​ Saçmalıklarınızı o kadar ileriye götürüyorsunuz ki, yaptıklarınızı hiçbir akıl onaylamaz.​​ 

22. Öyleyse bu insafsızca saygısızca ve​​ haksız bir​​ paylaştırma. Oysa bunu söylemekle sadece Allah’a iftira etmekle kalmıyor, aynı zamanda küçümsediğiniz bir şeyi, yani kız çocuk sahibi olmayı O’na yakıştırarak büyük bir saygısızlık yapıyorsunuz! Andolsun ki Rabbiniz sizden asla böyle bir şey istemez. Bilin ki hakkınızda adaletle hükmedilecek. Sizin yaptığınız gibi size insafsızlık edilmeyecek.

23. Taptıklarınız da paylaşım diye yaptıklarınız da size ait kuruntulardır.​​ Halbuki Bu​​ putlar ve uydurma kurallar,​​ sizin ve atalarınızın kafanıza göre koyduğu atalarınızın uydurduğu​​ isimlerden​​ şirkin ve küfrün sembollerinden başka bir şey değildir. Allah, kulluk ve itaate lâyık olduklarına dair onlar haklarında hiçbir belge geçerli delil,​​ indirmemiştir. Onlar ancak​​ hoşlarına giden şeytânî dürtülerin peşine giderek​​ varsayımlarına ve nefislerinin arzuladıklarına uymaktadırlar.​​ Atalarınızın müşrik olarak yaşamakta direnmeleri ve uydurdukları nizamlarını ayakta tutabilmek için ortaya çıkardıkları düzmece ilahlar, şirkin ve küfrün sembollerinden başka bir şey değildir.​​ İşte bu yüzden bir tek Allah’a kulluk etmekten kaçınıyor, kendilerine hiçbir ahlâkî sorumluluk yüklemeyen âciz ilahlar icat ederek onlara tapmayı tercih ediyorlar. Oysa andolsun ki onlara Rablerinden hidayet,​​ doğru olan hayat nizamı ve yol gösterici bir Peygamber gelmiştir. Hâlâ gaflet ve dalâletten uyanıp gerçeği anlamayacaklar mı? Artık hiç kimse, gerçeği bilmeme bahanesiyle kendisini kurtaramayacak, hiç kimse Kur’an’a göre hayatını düzenlemeden dünya ve âhirette kurtuluşa eremeyecektir. Hâlbuki Rabbiniz doğruyu yanlışı ayırt edecek delillerle yolunu göstermiştir. Sizler bunu bildiğiniz halde niçin ayetlerimizi bilerek inkâr ediyorsunuz?​​ 

24.​​ Puta tapmada bu ısrar niye?​​ Yoksa insan​​ kendi ürettiği bu sözde ilahlarla​​ her dilediğini​​ her umduğu ille de​​ elde etme hakkına sahip olduğunu mu sanır?​​ Yoksa o putlardan ve bazı meleklerden şefaat mi umuyorlar?​​ Kâinatta ne varsa hepsini yaratan ve sahibi olan Allah’ın, yarattıklarının yönetimini insanın keyfine bırakacağını mı sandınız? İnsan​​ her arzu ettiğini elde edebilecek güç ve yetkinin kendisine verildiğini mi sanıyor? Yoksa inkârınızın başka bir nedeni mi var? Hayır! Putların kendilerine şefaat edeceklerini umanlar büyük bir sapkınlık içerisindedirler.

25. Son da ilk de​​ yani​​ ahiret de dünya da Allah'ındır.​​ Her yerde ve her zaman O’nun sözü geçer.​​ Dünya ve âhiretin nizamını kurma yetkisi​​ yalnızca Allah’a aittir.​​ Mutlak hükümranlık O’nundur. Ey müşrikler! İyi bilin ki, Allah, o taptığınız sahte ilâhlara, putlara şefaat etme yetkisi vermemiştir. Putların kendilerine şefaat edeceklerini umanlar büyük bir sapkınlık içerisindedirler. Bu da yetmiyormuş gibi ahiret hayatı hakkında da ileri geri konuşuyorsunuz. Buna hakkınız olmadığı gibi, güç ve imkânınız da yok! Her işin başında ve sonunda, hüküm yalnızca O’nundur! Öyleyse, yalnızca O’na kulluk etmeli, sadece O’nun yardım ve himayesine sığınmalısınız! O’ndan başka hiçbir varlıktan şefaat isteyemezsiniz.​​ 

26. Siz melekleri ilah ediniyorsunuz;​​ nice melekler vardır ki, Allah dilediği ve razı olduğu kimse için izin vermeden şefaatleri bir yarar sağlamaz,​​ aracılıkta hiçbir faydaları olamaz. Onların şefaatleri, ancak Allah izin verdikten sonra fayda sağlar. Taptığınız putlarınız için bunlar Allah katında bize şefaat edecekler, hesap günü lehimize şahitlik edip bizi cezadan kurtaracaklar diyorsunuz. Allah izin vermeden sizin uydurduğunuz şefaatçiler lehinize şahitlik ederek şefaat edemez. Eğer onların lehinize şefaat edeceğine inanıyorsanız; haydi deliliniz varsa söyleyin! Hal böyleyken:

27. Gerçekten​​ Müşriklerden​​ ahirete inanmayanlar melekleri dişi adlarıyla adlandırıyorlar.​​ Allah, göklerde olan meleklerin dünyada ve âhirette insanlara şefaatçi olmalarına izin vermemişken, bir kısmınız kalkmış Allah’ın kızları olarak kabul ettiğiniz meleklerden şefaat bekliyorsunuz.​​ Melekler, Allah’ın kızlarıdır diyorlar. Meleklerin dişi olduğunu nereden biliyorlar? Andolsun yaptıkları şey yalan ve iftiradır.​​ 

28. Onların bu hususta geçerli ve gerçekçi değer ifade eden bir bilgileri yoktur. Sadece asılsız​​ varsayımlara​​ uyuyorlar. Varsayımlar asla gerçeğin yerini tutmaz.​​ Böyleleri Allah’ı yeterince tanımayan ve gerçek hiçbir bilgiye sahip olmayan, zannın peşine düşen inatçı cahillerdir. Gerçek şu ki zan, asla gerçek gibi olamaz, onun yerini tutamaz.​​ İyi bilin ki temelsiz delilsiz yorumlarınız hiçbir zaman gerçek değildir. İnsanlar gerçeklere uymadıkları müddetçe hep yanlıştadır.​​ 

29.​​ O hâlde, ey hak yolunun yolcusu! Ey Peygamber!  Sen​​ cehaletin diz boyu olduğu bu zeminde​​ bizim zikrimizden​​ öğüt ve​​ kitabımızdan​​ yüz çeviren ve​​ zevk ve sefasından başka bir şeye değer vermeyen bu cahillerden,​​ tek arzusu dünya hayatı olanlardan,​​ yaratılış sebebine uygun yaşamaya davet edilmesine rağmen sırtını dönenlerden ve âhiret hayatına inanmayanlardan​​ sen de​​ yüz çevir.​​ O kimselere aldırış etme,​​ arana mesafe koy​​ onların tepkilerine ve saldırılarına aldırma​​ ve uzaklaşıp ayrıl.​​ Onları hidayete erdireceğim diye uğraşma. Bunun yerine,​​ mesajına kulak veren insanlara yönelik tebliğine devam et.​​ Paranın, makamın, şöhretin, gücün kölesi olan kimselerle kısır tartışmalara girerek​​ vaktini ve enerjini boş yere harcama. Onlar kendi yalanlarıyla oyalansınlar. Sen onlar gibi olma! Dünya hayatının sonunda hesap vereceksin!

30.​​ Zanla bir yere varılmaz. İşte onların ilimden erişebilecekleri​​ son sınır ve​​ seviye​​ budur.​​ Bu safsatalar ve kuruntulardır.​​ Bu seviyede bir bilgiden yola çıkarak, “Biz doğru yoldayız, siz yanlış yoldasınız” demelerinin hiçbir kıymeti yoktur.​​ Şüphesiz Rabbin,​​ her konuda olduğu gibi bu konuda da​​ yolundan sapanı da doğru yola gireni de​​ hidayeti bulanı da doğru yolda yürüyeni de​​ çok​​ daha iyi bilir. ​​ Bu tür kimselerin ilimleri ancak kendilerini dünya zevkleri ile ilgilendirecek seviyededir. Rabbin, işte O, yolundan İslam'dan uzaklaşanları, dalâleti, bozuk düzeni, helâki tercih ederek başlarına buyruk yaşayanları iyi bilir.​​ Böyleleri Allah’ın kendilerini bir amaca yöneltmek için yarattığını anlamak ve buna uymak yerine kendi istedikleri gibi yaşamak peşindeler.​​ Şüphesiz Allah, kimin neye ve kime göre yaşadığını, yaşamak istediğini bilmektedir.​​ 

31.Göklerde ve yerde olanlar​​ tüm varlıklar ve imkânlar​​ Allah'ın​​ tasarrufundadır.​​ İmtihan dünyasının kurallarını koyan O’dur.​​ Rabbiniz, kısa bir süreliğine vekâleten size emanet ettiği nimetleri, kullanış biçiminizden hesaba çekecektir.​​ Öyle ki, kötülükte bulunanları,​​ kötü icraat yapan idarecileri,​​ emanetlerin asıl sahibinin Allah olduğunu düşünmeyip, kendi malı gibi kullananları​​ yaptıkları dolayısıyla​​ O​​ cezalandırır.​​ İyilik yapıp​​ güzel davranışta bulunanları da daha güzeliyle ödüllendirir.​​ ​​ İnsana yeryüzünde bir hayat verilmiştir. İnsana yaratılışında özgür bir irade, iyiye veya kötüye meyledebilme yetisi ve kabiliyeti verilmiştir. İnsan; yaratılışından itibaren içinde var olan bu kabiliyeti ile ister iyilik yapar ister kötülük! Bu konuda insana seçme hakkı verilmiştir. İnsan dünya hayatında seçimleriyle denenmektedir. Hangisini yapacak? İyilik mi, kötülük mü?​​ Allah’ın bildirdiği amaca ve şekle uygun kullananları ise ödüllendirecektir.

32.Günahların en büyüğü Allah’ın davetinden yüz çevirip O’na şirk koşmak, başkalarını da buna teşvik etmektir.​​ Onlar​​ yani​​ vahyi kendilerine rehber yapan​​ samimi mü'minler,​​ küçük kusurlar​​ ve​​ işledikleri bazı şahsi hatalar​​ dışında günahların büyüklerinden​​ mesela,​​ zina ve livata​​ gibi gayri meşru ilişkilerden, haddi aşmaktan ve ahlâksızlıktan​​ ve çirkin işlerden kaçınırlar.​​ Çünkü müminler, açıkça yasaklanan büyük günahlardan uzak durdukları takdirde, işledikleri küçük günahlar pişmanlık, tövbe ve istiğfar ile affedilecektir.​​ Allah günahlarından tövbe ederek sorumluluklarını yerine getirenlere karşı merhametli, şefkatli ve bağışlayıcıdır.​​ Şüphesiz​​ bu kimseler şunu çok iyi bilsinler; ufak veya büyük günah, fark etmez,​​ Rabbin​​ tövbe ve istiğfarla kapısını çalan kullarına karşı​​ bağışlaması, mağfireti​​ geniş olandır.​​ O sizin​​ ihtiyaçlarınızı ve davranışlarınızı daha iyi bilendir.​​ Topraktan yaratırken ve siz daha annelerinizin karınlarında ceninler iken de sizin​​ ne kadar âciz ve zayıf olduğunuzu, sizin günah işlemeyen birer melek olmadığınızı​​ çok iyi bilir.​​ Artık kendinizi​​ överek​​ temize çıkarmayın.​​ Hiç günahsız, kusursuz ve tertemiz olduğunuzu iddia ederek övünmeyin! Kendinizi kusursuz olarak görüp, göstermeyin günahlardan sakınıp Allah’a karşı sorumluluklarınızın olduğunu da aklınızdan çıkarmayın.​​ Kimin​​ küfür ve kötülükten​​ sakındığını​​ ve Allah’tan korkarak davrananı,​​ O daha iyi bilir,​​ O en iyi bilendir.​​ Sonuç olarak O, hatasız bir kul istemiyor, O hatada ısrar etmeyen kul istiyor.​​ 

33. O​​ Sağdan-soldan duyduklarına inanan, vahyin gerçeklerinden​​ yüz çevireni,​​ dünya hayatından başka şeye değer vermeyeni, gerçeklere sırtını döneni​​ gördün mü?​​ Bizim kendilerine bunca nimetleri bahşetmemize rağmen, yaratılışlarının sebebinden yüz çeviren nankörler, kısacık dünya hayatından başka şeye değer vermedikleri gibi, kendilerini şirkten, küfürden arındırmak için de hiç çaba sarf etmez.

34. Verdiğimiz nimet ve servetten​​ malından​​ zengin olduğu halde fakir fukaraya​​ yoksullara​​ az miktar verdi ve gerisini​​ cimrilik ederek​​ sımsıkı elinde tuttu.​​ Düşünsene; bu adam, bütün davranışlarından sorumlu olduğunu ve ilâhî adâletin tecelli edeceği Yargı Gününde bunların hesabını vereceğini nasıl inkâr edebilir?​​ Mallarından Allah’ın razı olacağı harcamayı yapmaz. Böyleleri âhirette bunun bedelini ödemeyip azaptan kurtulabileceklerini mi sanır? Gerçek şu ki onların bu konuda hiçbir bilgi ve delilleri yoktur.​​ Hâlbuki Rabbin ona bol nimetler vermişti. Elinde bulundurduğu bol nimetlerinin çoğunu kendine ayırır. Böyleleri insanlara yardım ederken sadece gösteriş için yardım eder. Sen bunları iyice gördün mü?

35. Bir de bilgiçlik taslayıp saçma sapan şeyler söylemektedir. Gayb ilmi​​ gizli hikmet ve haberleri sadece​​ onun,​​ o cimrinin​​ yanında da​​ geleceğe ait bilgileri sadece​​ o mu görüyor?​​ Bu yüzden mi kendisini bekleyen azaptan yana hiçbir endişe taşımıyor​​ Andolsun ki biz istersek onun bütün varlığını elinden alarak, onu ihtiyaçlı hale sokarız. Burun kıvırıp, yan gözle baktıktan sonra; cebindeki bozuk paraların sesinden kurtulmak için, bozuk paraları önüne attığı dilenciden daha fazla muhtaç hale sokarız. Onu kibre iten, her türlü varlığı elinden alır, çırılçıplak dünyada bırakırız. Ve başına gelenin ne olduğunu nasıl olduğunu bile anlayamaz.

36. Yoksa Musa'nın sahifelerinde olan​​ İlahi emir ve yasaklar, hikmet dolu öğütler​​ ona haber verilmedi mi?​​ O insanlığın geçmişinden habersiz mi? Geçmişte nice zengin, nice şımarık insanlar vardı. Biz onları yok ettik. Dünyadaki bütün varlıklarını elinden aldık.​​ 

37. Ve çok vefakâr, ahdine vefa gösteren, sözünü tam olarak yerine getiren​​ İbrahim'in sahifelerinde olan​​ şu gerçekler haber verilmedi mi? İsrailoğullarına gelmedi mi ki bu münafıklar böylesine hıyanete yönelmektedir?​​ Hâlbuki Biz Musa’ya ve İbrahim’e gönderdiğimiz sahifelerde de (vahiylerle) insanları yaratılışlarının sebebi olan Allah merkezli bir hayat yaşamaya davet etmiş ve bundan yüz çevirenleri âhirette başlarına geleceklerle uyarmıştık.​​ Onlar güya İbrahim’e inandıklarını söylüyorlar. Kendilerine sorsan, biz İbrahim’i severiz, sayarız derler. Onlara Musa’nın sayfalarında yazılı olan İbrahim’in haberi gelmedi mi?

38. Bu vahiylerden haberi olanlar şu evrensel ilkeleri bilirler:​​ Ki hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü yüklenmez​​ ve yüklenmeyecektir.​​ Herkes kendi yaptıklarından mesuldür.​​ Hiç kimse başkasının işlediği suçtan dolayı cezalandırılmaz. Bu haram ben bunu yapmam diyene; “Boş ver yap! Eğer suçsa ve cezası varsa suçu benim üstüme olsun! Günahının cezasını ben çekeyim!” derler. Onlar bu kadar aptal mı? Kimin suçunu nasıl üstleniyorlar? Onlara bu yetkiyi kim verdi? Onlara haydi şu adam suç işledi, cezası ölüm, ölüm cezasını kabul et! O’nun yerine sen öl deseler kabul edecekler mi? Onlar şımarıklıkla densizlikle ne dediklerini bilmiyorlar. Onlar kendilerini bir şey zannedip, Allah’a karşı meydan okuyorlar. Onların bu meydan okuyuşu Allah’ı hiç etkilemez. Rabbin onların cezasını elbette en şiddetli şekilde verecektir.​​ 

39. Ve insan sadece kendi gayret ve çabalarının​​ yaptığının​​ karşılığını görecektir.​​ Başkasının vaadlerine güvenmesin.​​ 

40. Şüphesiz​​ herkesin​​ kendi çabası, gayretinin, emeğinin karşılığı​​ da yakında​​ yani âhirette​​ görülecek​​ ve değerlendirilecektir.​​ Yaptıklarının hesabı mutlaka hesap gününde görülecektir. İnsan hesap günü için “Daha çok zaman var!” diyebilir. Zaman yaklaştığında “İnsanlardan helallik alır, Allah’a tövbe ederim!” diyebilir. Andolsun ki Rabbin için zaman farklı bir şeydir. İnsan için uzun kabul edilen zamanlar Rabbin için çok kısadır. Unutmasınlar! Onları çok yakında huzurumuza getireceğiz.

41. Sonra onun​​ bütün yaptıklarının​​ karşılığı,​​ en uygun ceza ve mükâfatı​​ kendisine eksiksiz verilecektir.​​ Her insan Allah’ın daveti karşısında takındığı tavrın, sarf ettiği emeğin karşılığını zamanı gelince eksiksiz olarak görecektir.​​ Rabbin hesabını görürken hiçbir şeyi eksik bırakmaz. Günü gelince açıklar. Suçlular cezasını çeker

42. Elbette​​ herkes için​​ son durak Rabbinin huzuru olacaktır.​​ Dünya hayatı bir gün son bulacak ve tüm insanlar, hesap vermek üzere O’nun huzuruna çıkarılacaktır.​​ İnsanlar bunların olmayacağını düşünebilir. O gün sadece ve sadece; Rabbinin kayıt altına aldığı gerçekler kalır.​​ 

43. Müşriklerin aksine, Rabbin huzuruna çıkma şuurunda olan her mü’min bilir ki​​ Doğrusu​​ huzuruna varılıp hesap verilecek olan, hesap​​ sonunda​​ Cennet ehlini lütfuyla​​ güldüren de​​ cehennem ehlini, müstahak oldukları için, azaba uğratıp​​ ağlatan da​​ Allah’tır.​​ Onlar dünyadayken kendilerini haklı çıkaracak hâkimler bulabilirler. Kendileri gibi düşünen şımarık, densiz insanların hükümlerinde adalet arayabilirler. Andolsun ki Rabbinin hükmü varken, tersine hüküm vermek zulümdür. Bilsinler ki onlar; dünyada yalanlarıyla hükmetseler de kendilerini her türlü cezadan kurtarsalar da hesap günü asla kurtulamayacaklardır.

44. Ve​​ takdir ettiği​​ ecel vaktiniz gelince sizi öldüren de O'dur​​ ve âhiret hayatı için sizi tekrar​​ dirilten de.​​ Hesap günü suçlu çıkanlar ölümlerini isteyecekler. Ölüp de cezadan kurtulmak isteyecekler. Çünkü onlara verilecek ceza yüreklerine oturur. Korkularından bir an önce ölsek de kurtulsak diyecekler. O gün ölümü kurtuluş olarak görecekler

45. Bitki, hayvan ve insan cinsinden​​ Erkek ve dişi iki çifti O yarattı.

46. Bir damla​​ meni Rahme atıldığı zaman​​ bebeği çeşitli evrelerde şekillendirip yaratan O’dur.​​ Onlar basit gördükleri bir spermden yaratılmıştır.​​ Elbette insanları bir damla spermden erkekli dişili yaratıp, nimetlerle donatıp, sonra öldürecek ve diriltecek olan da O’dur.​​ İnsanın topraktan yaratılışı, spermlerle anne karınlarına atılıp dünyaya gelişleri Rabbinin yasasıdır. İnkâr edenlerin ve taptığı ilahların yaratmakla hiçbir ilgisi yoktur.​​ 

47. Nasıl rahimde gerçekleşen ilk diriltme O’na aitse,​​ yeniden diriltme da O'na aittir.​​ Onlar ölüp kurtulacaklarını mı sanıyorlar? Onları nasıl yarattıysak öldükten sonra yeniden diriltiriz. Yaratmaya gücü yetenin yeniden diriltmeye gücü yetmez mi?​​ 

48. Doğrusu, sizleri muhtaç olmaktan kurtaran Zengin eden​​ sağlık, akıl gibi zenginlikler bahşeden​​ ve Kanaatkâr eden,​​ tüm canlıların ihtiyaçlarını karşılayan,​​ dilediğine dilediği kadar verip nasıl kullanılacağını bildiren ve​​ dilediği zaman onu geri alan da​​ O'dur.​​ Sanmasınlar ki onlar kendileri zengin olmuştur. İyi bilsinler ki Rabbin onları sınavdan geçirmektedir. Bakalım zenginliklerini nasıl kullanacaklar?

49. Gerçek şu ki,​​ Cahiliye döneminde​​ bir kısım müşriklerin uğur getirdiğini zannederek taptıkları​​ bir yıldız olan, Şira yıldızının,​​ şiirle hikmet ve hakikate tercümanlık yapanların​​ Rabbi O'dur.​​ Yarattığı kâinatın nizamını kurup yasalarını koyan Rabbiniz, size de bölüm bölüm göndermekte olduğu Kur’an ile mükemmel bir hayat nizamı önermektedir. Andolsun ki onların Şira yıldızına tapma nedenlerinin delili yoktur. Düşünmüyorlar mı? Şira yıldızını kim yaratmıştır? O yıldızın sahibi kimdir? Andolsun ki Şira yıldızını da Rabbin yaratmıştır.​​ 

50. Doğrusu önceki Ad kavmini​​ yaptıkları yüzünden​​ O helâk etti.​​ Onlar yeryüzünü dolaşıp görüyorlar. Ad kavminin yaşadığı yerlerden geçiyorlar. Bugün oralarda harabe halinde hiç kimse yaşamıyor. Hiç sormuyorlar mı? Oraları kim yok etti? Onların yıkıntılarını görüp ders alsınlar diye ortada bıraktık. Dilesek onların görebileceği hiçbir şey bırakmazdık. Ne varsa hepsini yok ederdik. Ne biliyorsunuz? Belki de yeryüzünde görmediğiniz bilmediğiniz yok edilmiş kavimler vardır.

51.​​ Ve kendilerinden geriye hiçbir şey bırakmadan​​ zulmeden​​ Semud kavmini​​ ısrarla hakkı inkâr etmeleri ve günahlara dalmaları sebebiyle,​​ helak eden O’dur. 

52. Daha önce Nuh kavmini de​​ korkunç bir tufanla helak etmişti.​​ Çünkü onlar,​​ yaratılış gayelerine aykırı yaşayan​​ daha zalim ve daha azgınlardı,​​ çok ileri gitmişlerdi.​​ 

53. Lut kavminin altı üstüne getirilen​​ Sodom ve Gomore diye bilinen​​ şehirlerini​​ de Allah yere çarptı,​​ yerin dibine batırdı. Onlar orada büyük şehir kurmuş, sağlam binalar yapmışlardı. Emrimizle nasıl yok edildiğini harabelerinden görüyorsunuz.

54. Böylece​​ azap yağmuru altında​​ kalan​​ o şehirlerin üstünü neler kapladı, neler!​​ Yaşanan felaketler; mazlumlar için de zalimler için de nimet oldu. Mazlumlar için bir nimettir, çünkü onların kurtuluşuna vesile oldu. Farklı zaman ve mekânlarda yaşayan ve bu âyetlerden ders alan zalimler için de bir nimettir, çünkü onların da kendilerini bekleyen kötü sondan kurtulmasına vesile oldu.​​ Allah, yaratıp sayısız nimetlerle donatmasına rağmen nankörlük ederek azgınlaşıp davetine başkaldıran Âd, Semûd, Nûh ve Lût kavimlerini de azaba uğratıp helak etti, tıpkı onlardan öncekiler gibi​​ Onları üzerlerine yağan felâketlere gömdü. Yok ettiğimiz toplulukların üzerlerine acılar çöktü. Onlar sanki hiç yaşamamış bir masal oluverdiler.

55.​​ Ey gafil ve nankör insan! Öyleyse Rabbinin hangi nimetlerinden​​ adâletinden inkâr edip​​ şüphe ediyorsun?​​ Gerçek bu iken ve bunca nimetlerle donatılmışken​​ İlahi ikramlara nasıl nankörlük yaparsın?​​ Hiç kuşkun olmasın, görünürde ceza gibi görünen şeyler bile ders alınırsa, nimet olabilir.​​ Rabbiniz, sizden önce yaşamış kavimlerden verdiği nimetleri nasıl aldı ve onları nasıl yok ettiyse; size verdiği nimetleri de alıp, sizi verdikleri nimetlerle birlikte yok edemez mi? Eşinize, çocuklarınıza, büyüklerinize mi güveniyorsunuz? Malınıza, mülkünüze, paranıza mı güveniyorsunuz Niçin düşünmüyorsunuz?

56. İşte​​ Size bildirilmekte olan​​ Bu,​​ Kur’an ve Hz. Muhammed Allah'ın azabından haber veren ve korkutan önceki uyarıcı​​ Kitaplar ve peygamberler​​ gibi,​​ sorumluluk, hesap ve cezayı hatırlatan,​​ bir​​ uyarıcıdır.​​ Ayetler size doğru adil ve güzel yolu gösterir.​​ 

57. Her insan kendi sonuna doğru yaklaşmaktayken,​​ Artık​​ Kaçınılmaz olarak​​ yaklaşan​​ ve kesin zamanını yalnızca Allah’ın bildiği​​ kıyamet iyice​​ yaklaştı.​​ Öyle ki, şu anda aldığınız nefesin son nefesiniz olup olmadığını bilemezsiniz.​​ 

58. Ve Son Saat gelip çattığında,​​ o azabın gelmesine Allah’tan başka hiçbir güç engel olamayacaktır.​​ Onun vaktini Allah'tan başka açıklayacak yoktur,​​ başka kimse bilemez.​​ ​​ Bu bilinmezlik üzerinden verilen mesajlardan biri şudur: “Ey insan! Her ânın son ânın olabilir.

59.​​ Ey hiç ölmeyecekmiş gibi yaşayan gafiller!​​ Şimdi siz​​ kendi tuhaf hâlinize değil de​​ bu Kur'an'a​​ ve​​ onun âyetlerini size tebliğ eden peygamberin anlattıklarına​​ mı​​ hayret ediyorsunuz​​ ve şaşırıp​​ tuhaf buluyorsunuz? İşinize gelmedi mi? Veya sizlerden birine gönderilmediği için karşı mı çıkıyorsunuz? Aranızda fakir ve yetim gördüğünüz birine geldiği için mi hayretler içindesiniz? Hayır! Andolsun ki gelen ayetler sizleri övseydi ve yaptığınız kötülükleri hoş görseydi hemen kabul ederdiniz. Niçin doğru düşünerek kendinizi düzeltmek yerine, inkâr edip suçlamalara yönleniyorsunuz?

60. Akıbetinize ve ahirete hazırlanmak yerine, gafletle ve dalga geçerek hâlâ, eskilerin masalları, diyerek alaya alıyorsunuz.​​ Bunca uyarıdan sonra, bu halinize​​ Gülüyorsunuz da​​ sonunuzu ve sorumluluklarınızı düşünüp, başınıza gelecek olan azaba​​ ağlamıyorsunuz.​​ Uyarılmakta olduğunuz son ile karşılaşmadan önce, size yapılan davetin önemini kavrayıp başınıza geleceklere üzüleceğiniz yerde, önemsemeyip, gülüp, eğlenmeye devam ediyorsunuz.​​ Düşünüp öğüt alacağınıza alay etmeyi seçiyorsunuz. Zannediyorsunuz ki; böyle davranınca hakkınızda açıklanan gerçekler ortadan kalkacak. İnsanlar tarafından duyulmayacak. Telaşınızla o kadar saçma sapan şeyler söylüyorsunuz ki, ağlanacak haliniz var.​​ 

61. Ve:​​ "Gaflet içinde eğleniyorsunuz."​​ Şımarıklığınızı artırarak Rabbinize başkaldırıyorsunuz. Lüzumsuz, bilgisiz cahilce konuşmalarınızla Rabbinizi yalancı çıkarmaya çalışıyorsunuz. Nasıl bu kadar azabiliyorsunuz? Elbette yaptığınızın karşılığını bulacaksınız.​​ 

62. Yeter artık kendinize gelin ve​​ Haydi​​ fırsat varken gafletten uyanıp​​ Allah'a secde edin ve​​ yalnızca​​ O'na kulluk edin.​​ Hiç olmazsa bundan sonra aklınızı kullanıp secde ederek Allah’ın davetine yönelin. Yalnızca​​ Allah'ı ilâh tanıyıp hükümlerine boyun eğin.​​ Gafletle geçen her ânınız son anınız olabilir!​​ Bırakın azgınlığı! Üstün ve yüce olarak görülmesi, bilinmesi gereken Allah’tır. Haydi! Allah’ın ilkelerini, Allah’ın yasalarını üstün tutarak Allah’ı yüceltin! Her şeyde Allah’ın sözünü üstün tutun! Yalnız Allah’ın emirlerini yerine getirerek Allah’a kulluk yapın! Haydi söyleyin! Allah’ın sözleri her sözden üstündür. Allah’ın yasaları her yasadan​​ üstündür. Allah’ın emirleri her emirden üstündür. Allah’ın hükümleri her hükümden üstündür. Bunlara kesin bir şekilde inanarak ve hayatınızda uygulayarak Allah’ı yüceltin! Allah’ın huzurunda hâkimiyetini bütün benliğinizle kabul edin!​​